อ่านสัญญาณวิกฤตจากตัวเลขบนงบการเงิน “บทบาทของนักบัญชีในการช่วยนำองค์กรฝ่าความไม่แน่นอน”

ในปี 2569 ตั้งแต่ต้นปีจนถึงปัจจุบัน เราได้เผชิญกับสถานะการณ์ที่สำคัญหลายเรื่อง อาทิ วิกฤตความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ เกิดสงครามในตะวันออกกลาง ความขัดแย้งระหว่างสหรัฐอเมริกา อิสราเอล กับอิหร่าน ส่งผลกระทบในวงกว้างอย่างหนักต่อห่วงโซ่อุปทานและราคาน้ำมันโลกปรับตัวสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว ซึ่งประเทศไทยก็ไม่แตกต่างกับอีกหลายประเทศที่ได้รับผลกระทบ วิกฤตสภาพภูมิอากาศและภัยแล้ง สถานการณ์ใกล้ตัว มลพิษทางอากาศ PM2.5 ที่เกิดขึ้นส่งผลต่อสุขภาพและการท่องเที่ยว ปัญหาไฟป่า หรือสภาวะอากาศร้อนจัด (ร้อนขึ้นเรื่อย ๆ) โลกร้อนขึ้น น้ำแข็งขั่วโลกเริ่มละลายเร็วกว่าปกติ ส่งผลให้ระดับทะเลเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง พื้นที่กรุงเทพมหานครและปริมณฑลก็กำลังเผชิญกับปัญหาน้ำทะเลหนุนและการกัดเซาะชายฝั่ง

อดีตที่ผ่านมามีหลายสถานการณ์เกิดขึ้นที่ทั้งโลกและแม้แต่ประเทศไทยก็หนีไม่พ้น (ยังจำ COVID-19 กันได้นะครับ) เราได้รับแรงกระแทกผลกระทบในทุกมิติ ไม่ว่าจะเป็นรัฐบาล ราชการ ธุรกิจ (บริษัท ห้าง ร้าน) รวมถึงประชาชน ส่งผลสำคัญที่ต้องหาแนวทางจัดการเพื่อความอยู่รอด ดังนั้นเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นจึงมิอาจมองข้ามได้และคงไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป เพราะข้อเท็จจริงปรากฏให้เห็นแล้วว่าผลกระทบถูกเชื่อมโยงเป็นลูกโซ่ ดังนั้นจึงขึ้นอยู่กับว่าใครจะสามารถจัดการรับมือเพื่อลดผลกระทบได้ดีกว่ากัน

สิ่งที่ต้องการจะสื่อสารถึงนักบัญชีก็คือ ในอดีตงานของนักบัญชีมักเน้นไปในทางการจัดทำงบการเงินตามข้อกำหนด แต่จากสถานการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นซึ่งมีผลกระทบต่อการดำเนินธุรกิจ ทำให้ปัจจุบันบทบาทของนักบัญชีได้เปลี่ยนแปลงไปอย่างมีนัยสำคัญ ไม่ใช่เพียงแค่จัดทำงบการเงินเพียงอย่างเดียว แต่นักบัญชีต้องสามารถวิเคราะห์ข้อมูลที่ปรากฏในงบการเงินเพื่อช่วยผู้บริหารมองเห็นสัญญาณเตือนภัยล่วงหน้า (Early Warning Signals) เพื่อเตรียมการมาตรการรับมือได้ทันท่วงที งบการเงินที่ถูกจัดทำจึงไม่ใช่เพียงเอกสารทางบัญชี แต่เป็นเครื่องมือสำคัญที่นักบัญชี รวมถึงผู้บริหารควรนำมาใช้ประโยชน์ในประเมินความสามารถในการอยู่รอดขององค์กร (Business Survival) และความสามารถในการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง (Going Concern)

เพื่อนนักบัญชีหลายท่านคงได้มีการปรับบทบาทการทำหน้าที่ของนักบัญชีในการนำงบการเงินมาวิเคราะห์และนำเสนอรายงานทางการเงินต่อผู้บริหารซึ่งเป็นเรื่องที่ดีมาก และหากนักบัญชีสามารถวิเคราะห์เชื่อมโยงกับคำว่า “วิกฤต” (Crisis) ก็ยิ่งทำให้ข้อมูลที่วิเคราะห์และการนำเสนอมีมิติที่ลึกขึ้น ส่งผลให้ผู้บริหารสามารถนำข้อมูลไปใช้ประโยชน์ได้อย่างประสิทธิภาพและประสิทธิผล 

“วิกฤต” ความหมายและกรณีศึกษา

“วิกฤต” (Crisis) หมายถึง เหตุการณ์หรือสถานการณ์ที่มีความรุนแรง มีความไม่แน่นอนสูง และส่งผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อความสามารถในการดำเนินงาน การบรรลุวัตถุประสงค์ หรือการอยู่รอดขององค์กร จนจำเป็นต้องมีการตัดสินใจและดำเนินการอย่างเร่งด่วน

จากความหมายดังกล่าว หากเราปรับแนวคิดในการเชื่อมโยงสถานการณ์ที่เกิดขึ้นและควรต้องประเมินสถานการณ์ที่อาจจะเกิดขึ้น (ในอนาคต) กับข้อมูลที่เกิดขึ้นบนงบการเงิน และนำมาสร้างข้อมูลระบบเตือนภัยล่วงหน้า ก็จะเป็นข้อมูลสำคัญที่สามารถตรวจจับสัญญาณความเสี่ยงได้ก่อนที่ปัญหาจะเกิดขึ้นและลุกลามกลายเป็นวิกฤตขององค์กร

กรณีศึกษา นาย A เป็นนักบัญชีของบริษัทแห่งหนึ่ง ปิดงบการเงินประจำปี 2568 เสร็จเรียบร้อย และนำงบการเงินมาวิเคราะห์เพื่อนำเสนอต่อผู้บริหาร ซึ่งงบการเงินประจำปี 2568 นาย A ได้ทำการวิเคราะห์งบการเงินออกมาดังนี้

หัวข้อ (บางส่วน) : สภาพคล่อง : ปี 2568 เท่ากับ 1.2 เท่า

คำถาม : ถ้าเพื่อนนักบัญชีเป็นผู้บริหาร คิดว่าผลที่นาย A วิเคราะห์งบการเงินออกมาเป็นประโยชน์หรือไม่ คำตอบ : คงเป็นประโยชน์ แต่ถ้าเพื่อนนักบัญชีจะตั้งคำถามต่อว่าผลการวิเคราะห์ที่ออกมาสภาพคล่อง ปี 2568 เท่ากับ 1.2 กำลังจะให้ข้อมูลที่เป็นประโยชน์อย่างไร เพื่อนนักบัญชีคิดว่านาย A ได้ทำหน้าที่ในการวิเคราะห์และนำเสนอข้อมูลที่เป็นประโยชน์เพียงพออย่างสมบูรณ์แล้วหรือยัง