ข้อจำกัดสิทธิในการเลิกจ้างของนายจ้าง (Restricted Dismissal)

สัญญาจ้างแรงงาน เป็นสัญญาในทางแพ่งประเภทหนึ่ง คู่สัญญาทั้งนายจ้างและลูกจ้างต่างมีสิทธิบอกเลิกสัญญาแก่กันได้ ลูกจ้างมีสิทธิบอกเลิกสัญญาด้วยการลาออก การลาออกย่อมมีผลโดยไม่จำต้องได้รับความยินยอมหรืออนุมัติจากนายจ้าง สัญญาจ้างแรงงานก็มีผลสิ้นสุดลง ในทำนองเดียวกัน นายจ้างก็มีสิทธิบอกเลิกสัญญาจ้างด้วยการเลิกจ้าง การเลิกจ้างก็มีผลทำให้สัญญาจ้างสิ้นสุดลง โดยไม่จำต้องได้รับความยินยอมจากลูกจ้างดุจกัน อย่างไรก็ตาม โดยทั่วไปลูกจ้างมีสถานะทางเศรษฐกิจและสังคมด้อยกว่านายจ้าง การที่นายจ้างมีสิทธิบอกเลิกจ้างไม่ว่าด้วยเหตุใดๆ อาจกระทบต่อสิทธิในการทำงาน (Right to Work) และมีรายได้ของลูกจ้าง ดังนั้น กฎหมายแรงงานจึงมีบทบัญญัติจำกัดสิทธิในการเลิกจ้างของนายจ้างไว้ เพื่อให้ลูกจ้างได้รับความเป็นธรรมและมีความมั่นคงในการทำงาน โดยมีสาระสำคัญ ดังนี้

1. ห้ามเลิกจ้างลูกจ้างหญิงเพราะเหตุตั้งครรภ์

กฎหมายแรงงานให้ความคุ้มครองลูกจ้างหญิงไว้หลายประการ รวมถึงการคุ้มครองลูกจ้างหญิงในระหว่างตั้งครรภ์ เช่น ห้ามนายจ้างให้ลูกจ้างหญิงมีครรภ์ทำงานล่วงเวลา ทำงานในวันหยุด ทำงานระหว่าง 22.00-06.00 น. และนายจ้างอาจต้องเปลี่ยนงานชั่วคราวให้แก่ลูกจ้างหญิงก่อนหรือหลังคลอด อันก่อภาระด้านการจัดการแก่นายจ้าง อาจมีนายจ้างบางรายหลีกเลี่ยงภาระดังกล่าวด้วยการเลิกจ้างลูกจ้างหญิงเพราะเหตุตั้งครรภ์ ดังนั้น พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงานฯ มาตรา 43 จึงสร้างหลักประกันให้แก่ลูกจ้างโดยบัญญัติว่า “ ห้ามไม่ให้นายจ้างเลิกจ้างลูกจ้างหญิงเพราะเหตุตั้งครรภ์” ดังนั้น นายจ้างจะเลิกจ้างลูกจ้างหญิงเพราะเหตุที่ลูกจ้างหญิงตั้งครรภ์ไม่ได้ เช่น

นายจ้างประกอบกิจการขนส่งทางอากาศ ลูกจ้างเป็นหญิง ทำงานตำแหน่งพนักงานต้อนรับบนเครื่องบิน สัญญาจ้างมีข้อตกลงว่า ภายใน 2 ปีนับแต่วันเริ่มสัญญา หากพนักงานตั้งครรภ์ ให้ถือว่าพนักงานได้บอกเลิกสัญญา ปัญหาว่า ข้อตกลงนี้ตกเป็นโมฆะเพราะขัดต่อกฎหมายเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชนหรือไม่ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า เป็นข้อตกลงที่มีวัตถุประสงค์เพื่อให้มีผลเป็นการเลิกจ้าง เพราะลูกจ้างหญิงมีครรภ์ อันเป็นการขัดต่อ พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงานฯ มาตรา 43 ซึ่งเป็นกฎหมายเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อย ตกเป็นโมฆะตาม ป.พ.พ. มาตรา 150 (คำพิพากษาฎีกาที่ 1394/2549)

มีข้อควรสังเกตว่า กฎหมายคุ้มครองแรงงาน ห้ามนายจ้างเลิกจ้างลูกจ้างหญิงเพราะเหตุตั้งครรภ์ แต่ไม่ได้บัญญัติห้ามเลิกจ้างลูกจ้างหญิงที่ตั้งครรภ์เพราะเหตุอื่น ดังนั้น หากลูกจ้างหญิงมีครรภ์ฝ่าฝืนระเบียบข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน กรณีร้ายแรง เช่น ทุจริตยักยอกเงินของนายจ้าง ลักทรัพย์นายจ้าง ฯลฯ นายจ้างอาจเลิกจ้างลูกจ้างหญิงนั้นได้ ไม่เป็นการฝ่าฝืนมาตรา 43 เพราะเลิกจ้างเนื่องจากเหตุการณ์ฝ่าฝืนข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน เช่น