สมรสเท่าเทียม... สิทธิที่ผู้ประกันตนมีอยู่อย่างเท่าเทียม

ในช่วงเวลาที่ผ่านมา สังคมไทยคุ้นชินกับคำว่า “สมรสเท่าเทียม” หรือคู่สมรสที่เป็น “ชาย-หญิง” หรือ“หญิง-หญิง” หรือ “ชาย-ชาย” หลายคนรอคอยและคาดหวังที่จะเห็นความงดงามของสังคมไทยรูปแบบใหม่ เพราะนับตั้งแต่วันที่ 22 มกราคม 2568 พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 มีผลใช้บังคับ การรับรองสิทธิโดยผลของกฎหมาย “การสมรสเท่าเทียม” จะเป็นจริงและย่อมส่งผลทำให้สังคมไทยเปลี่ยนผ่านเข้าสู่สังคมที่เท่าเทียมและชัดเจนมากขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งทุกภาคส่วนของสังคมไทยต้องเตรียมความพร้อมที่จะรับรองสิทธิและหน้าที่ต่างๆ ในฐานะเป็นคู่สมรสที่ชอบด้วยกฎหมาย รวมทั้งต้องเข้าใจบริบทใหม่ของสังคมว่า สถาบันครอบครัวจะไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป เพราะนับแต่นี้จะมิได้มีเพียงครอบครัวที่มีพ่อ แม่ ลูก ที่เจริญเผ่าพันธุ์ตามธรรมชาติเท่านั้น แต่จะเกิดสถาบันครอบครัวอีกรูปแบบหนึ่งที่มีคู่สมรส และ/หรือบุตรที่เกิดโดยอาศัยเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ทางการแพทย์

ในส่วนของกฎหมายประกันสังคม ซึ่งคุ้มครองผู้ประกันตนให้ได้รับสิทธิประโยชน์ต่างๆ นั้น ถือเป็นเรื่องสำคัญที่ผู้ประกันตนและเจ้าหน้าที่ของสำนักงานประกันสังคม จะต้องทำความเข้าใจและมีคำตอบที่ชัดเจนว่า คู่สมรสที่เป็น “หญิง-หญิง” และเป็น “ชาย-ชาย” จะได้รับสิทธิประโยชน์อย่างไร และหากคู่สมรสดังกล่าวประสงค์จะมี “บุตร” ที่เกิดโดยอาศัยเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ทางการแพทย์ บุตรของคู่สมรสจะได้รับสิทธิประโยชน์ในฐานะทายาทตามกฎหมายประกันสังคมหรือไม่ ทั้งสิทธิในกรณีการประสบอันตรายหรือเจ็บป่วย การคลอดบุตร การทุพพลภาพ การตาย การสงเคราะห์บุตร การชราภาพ การว่างงาน เนื่องจากสิทธิบางประเภทเป็นสิทธิเฉพาะตัวของผู้ประกันตนโดยเฉพาะ แต่สิทธิบางประเภทเป็นสิทธิของคู่สมรส หรือบุตร หรือทายาทผู้มีสิทธิอื่นๆ ตามที่กฎหมายกำหนด

บทความนี้ ผู้เขียนขอเริ่มต้นแสดงความคิดเห็นเพื่อให้คู่สมรสดังกล่าวได้เห็นความเชื่อมโยงของกฎหมายและการเกิดขึ้นของสิทธิของผู้ประกันตนตามกฎหมายประกันสังคม แต่อย่างไรก็ตาม การวินิจฉัยสิทธิประโยชน์ยังเป็นอำนาจของสำนักงานประกันสังคมที่จะต้องตรวจสอบข้อกฎหมาย และข้อเท็จจริงให้ถ่องแท้อีกครั้ง ดังนี้

พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 บัญญัติขึ้นโดยมีเหตุผลว่า “สถาบันครอบครัวเป็นหน่วยสำคัญในการพัฒนาสังคมและการส่งเสริมคุณภาพชีวิตของประชาชน แต่การก่อตั้งครอบครัวตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ จำกัดเฉพาะความสัมพันธ์ระหว่างชาย-หญิง ซึ่งไม่สอดคล้องกับสภาพสังคมในปัจจุบันที่มีการอยู่ร่วมกันเป็นครอบครัวระหว่างบุคคลเพศหลากหลาย โดยมีการอุปการะเลี้ยงดูและมีความสัมพันธ์ในด้านอื่นๆ ไม่แตกต่างจากคู่สมรสที่เป็นชายและหญิง สมควรแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติบางประการในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เพื่อรองรับให้บุคคลเพศหลากหลายสามารถหมั้นและสมรสกันได้ ซึ่งจะทำให้มีสิทธิ หน้าที่ และสถานะทางครอบครัวเท่าเทียมกับคู่สมรสที่เป็นชายและหญิง ทั้งนี้ เพื่อเป็นการเสริมสร้างความเข้มแข็งของครอบครัวที่ก่อตั้งขึ้นระหว่างบุคคลไม่ว่าจะมีเพศใด เว้นแต่ จะเป็นกรณีที่มีกฎหมายอื่นกำหนดเรื่องครอบครัว หรือมรดกไว้เป็นการเฉพาะ”