เลิกจ้างไม่เป็นธรรม เนื่องจากความจำเป็นด้านการจัดการ (Unfair Dismissal as a Result of Operational Requirement)

เป็นที่ยอมรับกันทั่วไปว่า ช่วงเวลาปัจจุบันประเทศไทยกำลังเผชิญความท้าทายกับปัญหาด้านเศรษฐกิจ ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องดูจะเห็นตรงกันว่า เพื่อความอยู่รอดของผู้ประกอบกิจการไทย จำเป็นต้องปรับเปลี่ยนรูปแบบและวิธีการดำเนินธุรกิจของตนเอง เพื่อสร้างความสามารถในการแข่งขันและความอยู่รอดในทางธุรกิจ

ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดเจน เช่น ธนาคารพาณิชย์ที่เดิมแข่งขันกันเปิดสาขากระจายอยู่ในสถานที่ต่างๆ เพื่อแย่งฐานลูกค้าในการทำธุรกรรมปล่อยสินเชื่อ มีการจ้างงานพนักงานประจำสาขาต่างๆ เป็นจำนวนมาก เพื่อคอยให้บริการลูกค้า เมื่อพฤติกรรมผู้บริโภคเปลี่ยนแปลงไป ธนาคารพาณิชย์ต่างทยอยปิดสาขาและปรับเปลี่ยนรูปแบบการให้บริการลูกค้าผ่านระบบโทรศัพท์เคลื่อนที่แบบสมาร์ทโฟน หรือการให้บริการในรูปแบบ Virtual Bank ฯลฯ การปรับเปลี่ยนรูปแบบวิธีการทำธุรกิจ รวมถึงการนำปัญญาประดิษฐ์ (AI) เครื่องจักร เทคโนโลยีที่ทันสมัยมาใช้ในการทำธุรกิจ ส่งผลโดยตรงทำให้ความจำเป็นในการใช้แรงงานของลูกจ้างลดน้อยลง พนักงานจำนวนมากต้องเข้าสู่กระบวนการปรับเปลี่ยนพัฒนาทักษะต่างๆ เพื่อการทำงานในรูปแบบใหม่ ทั้งการ Upskills และ Reskills เพื่อให้ลูกจ้างส่วนเกินเหล่านี้สามารถทำงานต่อไปได้ แต่อาจไม่ใช่ลูกจ้างทุกคนที่มีโอกาสได้ทำงานต่อไป กระบวนการลดจำนวนลูกจ้างซึ่งเป็นแรงงานส่วนเกินในองค์กร จึงเกิดขึ้นตามมาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ และทำกันในหลากหลายรูปแบบ เช่น การตกลงเลิกสัญญา ลาออกแลกเงินช่วยเหลือ การเกษียณอายุก่อนครบกำหนด และอาจรวมไปถึงการเลิกจ้างลูกจ้างด้วย

ในกรณีที่มีการเลิกจ้างลูกจ้าง แม้นายจ้างจะบอกกล่าวล่วงหน้าก่อนเลิกจ้าง และจ่ายค่าชดเชยตามกฎหมายให้แก่ลูกจ้างแล้ว แต่บ่อยครั้งก็ยังมีคดีพิพาทระหว่างลูกจ้างกับนายจ้างอีกว่า การเลิกจ้างของนายจ้างเป็นการเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรมหรือไม่ ดังนั้น เมื่อเกิดความจำเป็นด้านการจัดการ เช่น ผลประกอบกิจการขาดทุน ต้องยุบหน่วยงาน ปรับเปลี่ยนโครงสร้างองค์กร เปลี่ยนแปลงรูปแบบวิธีการในการทำธุรกิจ การนำเครื่องจักร หุ่นยนต์ ปัญญาประดิษฐ์ (AI) หรือเทคโนโลยีทดแทนแรงงาน ฯลฯ นายจ้างจำเป็นต้องเลิกจ้างลูกจ้างที่เป็นแรงงานส่วนเกิน นายจ้างต้องทำอย่างไรจึงจะนับได้ว่าเป็นการเลิกจ้างที่เป็นธรรมต่อลูกจ้าง บทความนี้มุ่งประสงค์จะอธิบายข้อกฎหมายและยกตัวอย่างคดีในปัญหาการเลิกจ้างเป็นธรรมและไม่เป็นธรรม เนื่องจากความจำเป็นด้านการจัดการ

แนวความคิดเรื่องเลิกจ้างไม่เป็นธรรม