ทองคำ เงินรางวัลไม่ขาด ลา มาสาย นายจ้างให้แล้วยกเลิกได้หรือไม่

         เมื่อไม่นานมานี้ มีการนำเสนอข่าวเกี่ยวกับข้อพิพาทแรงงานเกิดขึ้นในบริษัทขนาดใหญ่แห่งหนึ่ง ในเรื่องเงินและทองคำที่ลูกจ้างอ้างว่านายจ้างตกลงจ่ายให้ลูกจ้างที่ทำงานต่อเนื่องเป็นเวลานานตามระยะเวลาที่กำหนด โดยไม่หยุดงาน ไม่ลางาน และไม่มาสาย หากลูกจ้างคนใดทำงานต่อเนื่องกันจนครบ 10 ปี โดยไม่ขาด ลา มาสาย จะได้เงินรางวัล 10,000 บาท และทองคำหนัก 3 บาท จากนายจ้าง ในข่าวอ้างว่ามีลูกจ้างที่มีสิทธิได้รับเงินและทองคำในปี 2568 ประมาณ 1,300 คน หากคิดมูลค่าที่นายจ้างต้องจ่ายให้ลูกจ้างกลุ่มนี้เป็นเงินประมาณกว่า 200 ล้านบาท ข้อเท็จจริงอันเป็นรายละเอียดของข้อพิพาทแรงงานที่แท้จริงจะเป็นเช่นใด ผู้เขียนไม่ขอกล่าวถึง แต่เรื่องดังกล่าวมีเหลี่ยมมุมด้านกฎหมายแรงงานที่น่าสนใจ จึงขอนำมาวิเคราะห์เพื่อที่นายจ้าง ลูกจ้าง และบุคคลที่เกี่ยวข้องจะได้เข้าใจหลักกฎหมายในเรื่องนี้อย่างถูกต้องและตรงกัน

            ในเบื้องต้น ต้องทำความเข้าใจเสียก่อนว่า นายจ้างกับลูกจ้างจะมีสิทธิและหน้าที่ต่อกันหรือไม่อย่างไร มีที่มาอยู่ 2 ประการ 

            ประการแรก สิทธิและหน้าที่กำหนดโดยกฎหมาย

          รัฐจะตรากฎหมายแรงงานเพื่อกำหนดสิทธิและหน้าที่ของนายจ้างและลูกจ้าง เช่น นายจ้างมีหน้าที่กำหนดชั่วโมงทำงานปกติในสถานประกอบกิจการได้ไม่เกินวันละ 8 ชั่วโมง รวมสัปดาห์หนึ่งไม่เกิน 48 ชั่วโมง สำหรับงานทั่วไป หากเป็นงานที่อาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพและความปลอดภัยของลูกจ้าง นายจ้างจะกำหนดเวลาทำงานปกติได้วันหนึ่งไม่เกิน 7 ชั่วโมง รวมสัปดาห์หนึ่งไม่เกิน 42 ชั่วโมง ตาม พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 23 นายจ้างต้องจ่ายค่าจ้างไม่ต่ำกว่าอัตราค่าจ้างขั้นต่ำและอัตราค่าจ้างตามมาตรฐานฝีมือแรงงานให้แก่ลูกจ้าง ตามมาตรา 89 หากให้ลูกจ้างทำงานล่วงเวลาในวันทำงาน ต้องจ่ายค่าล่วงเวลาไม่น้อยกว่าอัตรา 1 เท่าครึ่งของค่าจ้างปกติ ตามมาตรา 61 หากไม่ให้ลูกจ้างทำงานล่วงเวลาในวันหยุด ต้องจ่ายค่าล่วงเวลาในวันหยุดไม่น้อยกว่าอัตรา 3 เท่าของค่าจ้างปกติ ตามมาตรา 63 เป็นต้น ดังนั้น เมื่อกฎหมายแรงงานกำหนดสิทธิและหน้าที่ของนายจ้างกับลูกจ้างไว้อย่างไร นายจ้างและลูกจ้างมีความผูกพันต้องปฏิบัติตามนั้น โดยเฉพาะถ้าเป็นกฎหมายเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน เช่น กฎหมายคุ้มครองแรงงาน กฎหมายแรงงานสัมพันธ์ ฯลฯ นายจ้างกับลูกจ้างจะไปตกลงเปลี่ยนแปลงอันมีผลทำให้ขัดแย้งต่อกฎหมายดังกล่าวไม่ได้ ข้อตกลงที่ขัดหรือแย้งกับกฎหมายเช่นนี้จะตกเป็นโมฆะ ไม่มีผลผูกพัน

            ประการที่สอง สิทธิและหน้าที่ตามความตกลงร่วมกันระหว่างนายจ้างกับลูกจ้าง เนื่องจากกฎหมายแรงงานไม่ได้กำหนดสิทธิและหน้าที่ระหว่างนายจ้างกับลูกจ้างไว้เสียทุกเรื่อง นายจ้างกับลูกจ้างจึงมีอำนาจทำความตกลงกำหนดสิทธิและหน้าที่ตามสัญญาจ้างเพิ่มเติมไปจากกฎหมายแรงงานกำหนดไว้ได้ หากข้อตกลงนั้นไม่ขัดต่อกฎหมายเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน ย่อมมีผลผูกพันต่อสิทธิและหน้าที่ระหว่างนายจ้างกับลูกจ้าง ซึ่งข้อตกลงร่วมกันนี้อาจทำได้ 2 ลักษณะ