การเก็บภาษีการจราจรติดขัด ในประเทศสิงคโปร์

บทความในตอนนี้ ผู้เขียนนำเสนอเรื่องการจัดเก็บค่าธรรมเนียมจราจรติดขัดในประเทศสิงคโปร์ ซึ่งยังคงเป็นการสรุปและต่อยอดมาจากวิทยานิพนธ์ระดับปริญญาโท เรื่อง “มาตรการภาษีและค่าธรรมเนียมเพื่อบรรเทาปัญหาจราจรในกรุงเทพมหานคร” ในปี พ.ศ.2560^[1] และเป็นเรื่องต่อเนื่องจากบทความก่อนหน้าที่ว่าด้วยการจัดเก็บภาษีจราจรติดขัดในกรุงสตอกโฮล์ม

สำหรับบทความตอนนี้จะพาไปสำรวจการจัดเก็บเงินค่าธรรมเนียมการจราจรติดขัดในประเทศสิงคโปร์ที่นับได้ว่าเป็นหนึ่งในต้นแบบการจัดเก็บเงินค่าจราจรติดขัดและถูกนำมาหยิบยกเป็นกรณีศึกษาบ่อยครั้ง ซึ่งในการแบ่งเนื้อหาอธิบายนั้นจะเรียงลำดับในทำนองเดียวกับบทความที่แล้ว คือจะเริ่มด้วยการกล่าวถึงภาพรวม ฐานทางกฎหมายที่นำมาใช้จัดเก็บค่าธรรมเนียม เนื้อหาโครงสร้างการจัดเก็บ การจัดสรรรายได้จากการจัดเก็บ ตามลำดับ

การจัดเก็บค่าธรรมเนียมจราจรติดขัดในประเทศสิงคโปร์^[2]

ประเทศสิงคโปร์เป็นหนึ่งในผู้นำด้านการวางแผนพัฒนาเมือง ที่ดิน ตลอดจนการจราจรอย่างเป็นระบบ ซึ่งส่วนหนึ่งก็ไม่น่าแปลกใจนัก เพราะด้วยข้อจำกัดด้านขนาดพื้นที่ซึ่งมีขนาดเล็กมาก กอปรกับนโยบายการพัฒนาประเทศที่มุ่งสู่การเป็นศูนย์กลางทางการเงินระดับโลกที่ย่อมคาดหมายได้ว่าจะมีความต้องการในการเดินทางตลอดจนการใช้ทรัพยากรต่าง ๆ จำนวนมาก และจะนำไปสู่ความวุ่นวายรวมถึงปัญหาสังคมได้หากไม่มีการวางแผนจัดการอย่างรอบคอบ

ด้วยปัจจัยเหล่านี้จึงตอบคำถามส่วนหนึ่งได้ว่า เหตุใดประเทศแห่งนี้จึงเป็นผู้นำในเรื่องการจัดเก็บเงินค่าธรรมเนียมจราจรติดขัด ประเทศสิงคโปร์จัดเก็บเงินประเภทนี้ได้สำเร็จเป็นประเทศแรกและมีการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง โดยเริ่มจากการใช้มาตรการใช้ใบอนุญาตสำหรับการขับรถยนต์เข้าพื้นที่ในปี พ.ศ. 2518 และมีการลองผิดลองถูกจนกระทั่งเกิดเป็นระบบจัดเก็บเงินค่าธรรมเนียมจราจรติดขัดในปัจจุบัน ซึ่งเรียกติดปากว่า ระบบจัดเก็บค่าธรรมเนียมการใช้ถนนแบบอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Road Pricing หรือ ERP)^[3]

กฎหมายที่ใช้ในการจัดเก็บ

สำหรับกฎหมายแม่บทหลักที่ใช้ในการจัดเก็บค่าธรรมเนียมจราจรติดขัดของสิงคโปร์ (ERP) คือ รัฐบัญญัติจราจรทางบก (Road Traffic Act (Chapter 276)) ซึ่งให้อำนาจรัฐบาลในการจัดเก็บเงินจากค่าใช้ถนน คำว่า “ค่าใช้ถนน” ในที่นี้จึงเป็นถ้อยคำในทางกฎหมาย และค่าธรรมเนียมจราจรติดขัดก็นับได้ว่าเป็นค่าใช้ถนนอย่างหนึ่งในทางทฤษฎีนั่นเอง ทั้งนี้ ด้วยสภาพของประเทศสิงคโปร์ที่มีขนาดเล็กมาก มีความเป็นนครรัฐ จึงไม่ได้มีการให้อำนาจจัดเก็บค่าธรรมเนียมส่วนนี้จากรัฐส่วนกลางไปยังรัฐบาลท้องถิ่นอย่างเช่นในกรณีของประเทศอื่น

ในส่วนกฎหมายลูกที่ออกมากำหนดรายละเอียดปลีกย่อยและการกำหนดโครงสร้างของการจัดเก็บค่าธรรมเนียมจราจรติดขัด คือกฎเกณฑ์ว่าด้วยจราจรทางบก (เรื่อง ระบบจัดเก็บค่าใช้ถนนแบบอิเล็กทรอนิกส์) กฎเกณฑ์ดังกล่าวนี้มีสถานะเป็นกฎหมายลำดับรองที่แก้ไขเพิ่มเติมได้โดยง่าย ซึ่งสอดรับกับสภาพของจราจรที่อาจมีการเปลี่ยนแปลงไปได้อยู่ตลอดด้วย^[4]

โครงสร้างการจัดเก็บค่าธรรมเนียม^[5]

การจัดเก็บค่าธรรมเนียมจราจรติดขัดในประเทศสิงคโปร์ (ERP) สามารถจำแนกเป็นโครงสร้างในลักษณะที่เคยแบ่งโครงสร้างการจัดเก็บภาษีและค่าธรรมเนียมจราจรติดขัดในประเทศสวีเดนในบทความก่อนหน้านี้ได้ ดังนี้

1. ทรัพย์สินที่อยู่ในบังคับจัดเก็บค่าธรรมเนียม^[6]ตามกลไกทางกฎหมายที่อธิบายไปข้างต้นของประเทศสิงคโปร์นั้น สรุปความได้ว่าทรัพย์สินที่อยู่ในบังคับต้องเสียค่าธรรมเนียม คือยานยนต์บนท้องถนนซึ่งได้มีการขับขี่เข้ามาภายในบริเวณพื้นที่จัดเก็บค่าธรรมเนียมจราจรติดขัด ในที่นี้หมายถึง “ยานพาหนะที่ขับเคลื่อนทั้งหมดหรือบางส่วนด้วยกำลังเครื่องยนต์หรือด้วยวิธีการใด ๆ ที่มิใช่ด้วยแรงจากมนุษย์หรือสัตว์ และใช้หรือเพื่อใช้บนถนน”^[7] เว้นแต่เป็นยานพาหนะที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคมกำหนดไว้ การกำหนดยกเว้นเช่นนี้ มีทั้งการกำหนดในสถานการณ์พิเศษและในกรณีทั่วไป ตามประเภทของยานพาหนะที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคมแห่งสิงคโปร์ได้ไว้ในคำสั่งที่ชื่อว่า คำสั่งว่าด้วยการจราจรทางบก (เรื่อง ระบบจัดเก็บค่าใช้ถนนแบบอิเล็กทรอนิกส์) (บทยกเว้น) ออกตามรัฐบัญญัติจราจรทางบก โดยรายชื่อยานพาหนะที่ยกเว้นเช่นว่านั้นมีการแก้ไขล่าสุดในปี ค.ศ. 2022 ซึ่งประกอบไปด้วย^[8]

(ก) รถฉุกเฉินที่ได้รับอนุญาต

(ข) รถดับเพลิง

(ค) รถบริการทางการแพทย์ที่ได้รับอนุญาต

(ง) รถตำรวจ

(จ) ยานยนต์ที่ใช้โดยกองกำลังป้องกันภัยฝ่ายพลเรือนแห่งสิงคโปร์สำหรับใช้จัดทำบริการที่เกี่ยวกับการพยาบาลฉุกเฉิน ตามที่ได้บัญญัติไว้ในมาตรา 2 แห่งรัฐบัญญัติป้องกันภัยฝ่ายพลเรือน และ

(ฉ) ยานพาหนะใด ๆ อันถูกลากจูงด้วยยานพาหนะอื่น 

2. ผู้มีหน้าที่เสียค่าธรรมเนียม^[9] แม้กฎเกณฑ์ของประเทศสิงคโปร์จะไม่ได้บัญญัติไว้ชัดเจน แต่กรณีก็ตีความได้ว่าผู้ที่ขับขี่ยานพาหนะซึ่งอยู่ในบังคับต้องเสียค่าธรรมเนียมตามระบบ ERP นั้น คือผู้ที่มีหน้าที่เสียค่าธรรมเนียม

3. ฐานและอัตราค่าธรรมเนียม^[10] ระบบ ERP หรือระบบการจัดเก็บเงินค่าธรรมเนียมจราจรติดขัดในปัจจุบันของประเทศสิงคโปร์ จะกำหนดจุดความรับผิดเป็นจุด ๆ ไปในแต่ละบริเวณถนนในพื้นที่จัดเก็บค่าธรรมเนียม เมื่อมีการขับขี่ยานพาหนะเข้าไปในแต่ละจุดก็จะเกิดความรับผิดในอันจะต้องเสียค่าธรรมเนียมขึ้น หาได้เป็นการกำหนดเป็นเขตบริเวณพื้นที่ดังเช่นในประเทศที่หยิบยกเป็นกรณีศึกษาที่ผ่านมา ทั้งนี้ ทางสิงคโปร์มีนโยบายที่จะเปลี่ยนจากการจัดเก็บตามจุดบนท้องถนนต่าง ๆ นี้เป็นการจัดเก็บตามระยะทางผ่านระบบดาวเทียม ซึ่งในช่วงไม่กี่ปีมานี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในปี ค.ศ. 2026 ได้มีความพยายามเตรียมตัวเปลี่ยนผ่านไปสู่ระบบดังกล่าว แต่การจัดเก็บตามระยะทางอย่างเต็มรูปแบบนั้นยังไม่น่าจะเกิดขึ้นในเร็ว ๆ นี้^[12]

ในส่วนของอัตราค่าธรรมเนียมนั้นอาจจำแนกได้เป็น 2 ประเภท คือ 1. อัตราปกติ และ 2. อัตราเหมาจ่ายรายวัน อธิบายตามลำดับได้ดังนี้