ไขข้อสงสัย ข้อตกลงในสัญญาจ้างผูกพันได้เพียงใด

สิทธิและหน้าที่ระหว่างนายจ้างกับลูกจ้าง มีที่มาสำคัญ 2 ประการ ประการแรก เกิดโดยผลของกฎหมายบัญญัติ (Statutory Law) เช่น พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน 2541 มาตรา 32 ให้สิทธิลูกจ้างลาป่วยได้เท่าที่ป่วยจริง มาตรา 57 ให้นายจ้างจ่ายค่าจ้างในวันที่ลูกจ้างลาป่วย แต่ปีหนึ่งไม่เกิน 30 วันทำงาน หรือมาตรา 118 ให้สิทธิลูกจ้างที่ทำงานติดต่อกันครบ 120 วัน และถูกนายจ้างเลิกจ้างโดยไม่ต้องด้วยข้อยกเว้นตามมาตรา 118 วรรคสาม วรรคสี่ และมาตรา 119 มีสิทธิได้รับค่าชดเชยมากน้อยตามอายุงาน เป็นต้น

ประการที่สอง เกิดโดยผลของความตกลงร่วมกัน (Mutual Agreement) เช่น ในเรื่องการขึ้นเงินเดือนประจำปี การจ่ายเงินโบนัส ฯลฯ กฎหมายแรงงานไม่มีบทบัญญัติในเรื่องนี้ไว้ นายจ้างจะขึ้นเงินเดือนประจำปีและจ่ายเงินโบนัสหรือไม่เพียงใด ย่อมสุดแต่ความตกลงร่วมกันระหว่างนายจ้างกับลูกจ้าง การตกลงร่วมกันดังกล่าวมานี้ อาจทำได้ 2 รูปแบบ รูปแบบแรก เรียกว่า “ข้อตกลงในสัญญาจ้าง” (Terms and Conditions of Employment) เป็นข้อตกลงเกี่ยวกับการจ้างการทำงานที่ทำขึ้นระหว่างนายจ้างกับลูกจ้างแต่ละคน ในลักษณะปัจเจกบุคคล (Individual) มีผลผูกพันเฉพาะคู่สัญญา หรือกล่าวอีกนัยหนึ่ง คือ สัญญาจ้างแรงงาน ตัวอย่างเช่น บริษัท A จำกัด มีลูกจ้าง 100 คน รับนายหนึ่งทำงานเป็นลูกจ้างตำแหน่งพนักงานการเงินและบัญชี บริษัท A จำกัด จะทำสัญญาจ้างนายหนึ่ง มีเงื่อนไขการจ้างให้ทำงานตำแหน่งพนักงานการเงินและบัญชี มีขอบเขตหน้าที่ เงื่อนไขการจ้างการทำงานอย่างไร จะระบุไว้ในสัญญาจ้างระหว่าง บริษัท A จำกัด กับนายหนึ่ง สัญญาฉบับนี้มีผลผูกพันเฉพาะคู่สัญญา คือ บริษัท A จำกัด กับนายหนึ่งเท่านั้น การแก้ไขข้อตกลงในสัญญาจ้าง ต้องอาศัยความยินยอมจากคู่สัญญาอีก จะแก้ไขเปลี่ยนแปลงฝ่ายเดียวไม่ได้

รูปแบบที่สอง เรียกว่า “ข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้าง” (collective bargaining agreement) เป็นข้อตกลงระหว่างฝ่ายนายจ้างกับฝ่ายลูกจ้าง เกี่ยวกับสภาพการจ้างการทำงาน มีผลผูกพันทั้งสองฝ่ายในลักษณะมหภาค เช่น ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน กำหนดวันทำงานปกติวันจันทร์ถึงวันเสาร์ มีเวลาทำงานปกติระหว่าง 08.00 ถึง 17.00 นาฬิกา เวลาพักระหว่าง 12.00 ถึง 13.00 นาฬิกา ฯลฯ หรือข้อตกลงในเรื่องสวัสดิการจัดรถรับ-ส่ง หอพัก อาหารกลางวัน ชุดทำงาน ฯลฯ ให้แก่พนักงาน ข้อตกลงรูปแบบหลังนี้มีผลผูกพันลูกจ้างเป็นจำนวนมาก การแก้ไขเปลี่ยนแปลงจะต้องใช้ขั้นตอนวิธีการดังที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ 2518 โดยผ่านกระบวนการร่วมเจรจาต่อรอง นายจ้าง ลูกจ้าง จะแก้ไขเปลี่ยนแปลงโดยพลการไม่ได้เช่นกัน

สำหรับการทำข้อตกลงในสัญญาจ้างระหว่างนายจ้างกับลูกจ้าง ข้อตกลงที่ทำขึ้นจะมีผลผูกพันได้แค่ไหนเพียงใด สามารถแบ่งแยกออกได้เป็น 4 กรณี