หลักเกณฑ์การผลิตสุรา ตามกฎกระทรวงฉบับใหม่

เมื่อวันที่ 2 ธันวาคม 2568 ที่ผ่านมา กระทรวงการคลังได้ออกกฎหมายเกี่ยวกับการผลิตสุราฉบับใหม่ ซึ่งมีผลเป็นการปฏิรูปโครงสร้างกฎหมายเกี่ยวกับการผลิตสุราอย่างมีนัยสำคัญ กฎหมายฉบับนี้คือ “กฎกระทรวงการผลิตสุรา พ.ศ. 2568” ในครั้งนี้ผู้เขียนจะนำเสนอสรุปหลักเกณฑ์ตามกฎกระทรวงฉบับใหม่ เพื่อให้ผู้อ่านได้เข้าใจถึงภาพรวมของหลักเกณฑ์การผลิตสุราที่เปลี่ยนแปลงไป^[1] 

ที่มาของการออกกฎกระทรวงฯ

เหตุผลที่ต้องออกกฎกระทรวงเกี่ยวกับการผลิตสุราฉบับใหม่ เนื่องจากพระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2568 ซึ่งมีผลใช้บังคับเมื่อวันที่ 6 มิถุนายน 2568 ได้กำหนดกรอบของการผลิตสุราไว้อย่างชัดแจ้งในมาตรา 153 เพื่อป้องกันมิให้มีการกำหนดหลักเกณฑ์การผลิตสุราที่เป็นการกีดกันหรือเลือกปฏิบัติ โดยมาตรา 153 ได้บัญญัติ “หลักการการกำหนดหลักเกณฑ์ในการผลิตสุรา” ตามกฎกระทรวงว่าด้วยการขออนุญาตและการออกใบอนุญาตผลิตสุราไว้เป็นการเฉพาะ กล่าวคือ หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขดังกล่าวจะต้องคำนึงถึง “มาตรฐานการผลิตสุรา และต้องสนับสนุนให้สหกรณ์ กลุ่มเกษตรกร วิสาหกิจชุมชน องค์กรเกษตรกร หรือผู้ประกอบการรายย่อย สามารถขอรับใบอนุญาตผลิตสุราเพื่อการค้าโดยนำสินค้าเกษตรในประเทศมาผลิตเป็นสุราทุกประเภทที่อาจมีสีหรือมีกลิ่นได้ แต่มิให้กำหนดหลักเกณฑ์ใดในการพิจารณาออกใบอนุญาตที่เป็นการเลือกปฏิบัติ หรือผูกขาดทางเศรษฐกิจโดยไม่เป็นธรรม หรือสร้างภาระเกินสมควร เว้นแต่เป็นการกำหนดสัดส่วนความเป็นเจ้าของของบุคคลซึ่งมิใช่บุคคลสัญชาติไทย หรือเป็นการผลิตสุราของรัฐวิสาหกิจที่มีวัตถุประสงค์เพื่อการผลิตสุรา หรือเพื่อส่งเสริมผู้ประกอบอุตสาหกรรมรายย่อย” 

ดังนั้นจึงต้องปรับปรุงหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขเกี่ยวกับการผลิตสุราตามกฎกระทรวง ประกาศ หรือระเบียบต่าง ๆ ให้สอดคล้องกับมาตรา 153 ดังกล่าว 

“กฎกระทรวงการผลิตสุรา พ.ศ. 2568” ได้กำหนดหลักเกณฑ์โดยนำข้อสังเกตของฝ่ายนิติบัญญัติมาประกอบการพิจารณายกร่างให้มีความเหมาะสมกับบริบทของธุรกิจอุตสาหกรรมการผลิตสุราในปัจจุบัน และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันทางธุรกิจให้มากขึ้น รวมทั้งกระบวนการผลิตสุราที่ยังคงต้องไม่กระทบต่อสิ่งแวดล้อมเกินสมควร และสินค้าสุราที่ผลิตได้ต้องมีคุณภาพที่เป็นมาตรฐานและปลอดภัยต่อการบริโภค ตลอดจนยังคงไว้ซึ่งหลักการสำคัญในเชิงประโยชน์ของรัฐในการบริหารการจัดเก็บภาษีให้เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ

ทั้งนี้ กฎกระทรวงการผลิตสุรา พ.ศ. 2568 มีสาระสำคัญโดยสรุปได้ดังนี้

1. การผลิตสุราที่มิใช่เพื่อการค้า

“ผลิตสุราที่มิใช่เพื่อการค้า” หมายความว่า “ผลิตสุราที่มีปริมาณไม่เกิน 200 ลิตรต่อปี และมิได้มีวัตถุประสงค์เพื่อการใด ๆ ที่ได้รับประโยชน์ตอบแทน” โดยกฎกระทรวงการผลิตสุรา พ.ศ. 2568 ได้กำหนดหลักการอันเป็นสาระสำคัญเพื่อส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชนให้สามารถผลิตสุราเพื่อบริโภคเองในครัวเรือนได้โดยไม่กระทบต่อสิทธิและเสรีภาพของผู้อื่น โดยกำหนดหลักเกณฑ์และเงื่อนไขเกี่ยวกับคุณสมบัติของผู้ยื่นคำขอรับใบอนุญาตให้มีความครอบคลุมมากยิ่งขึ้น กล่าวคือ ครอบคลุมทั้งบุคคลธรรมดาซึ่งมีสัญชาติไทยอายุไม่ต่ำกว่า 20 ปีบริบูรณ์ สหกรณ์หรือกลุ่มเกษตรกร วิสาหกิจชุมชน องค์กรเกษตรกร รวมทั้งนิติบุคคลตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ที่หุ้นส่วนหรือผู้ถือหุ้นทุกคนเป็นบุคคลธรรมดาซึ่งมีสัญชาติไทย ทั้งนี้ หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในเรื่องอื่น ๆ เช่น รายละเอียดที่ต้องมีในคำขอรับใบอนุญาต เอกสารหลักฐานที่ใช้ประกอบในการยื่นคำขอ การตรวจสอบและการแก้ไขเพิ่มเติมคำขอ การจัดส่งเอกสารหรือหลักฐานให้ถูกต้องครบถ้วน การจำหน่ายคำขอ กรอบระยะเวลาในการพิจารณาคำขอ กรอบการพิจารณาออกใบอนุญาต หลักเกณฑ์และวิธีการสั่งอนุญาต การแจ้งคำสั่ง การชำระค่าธรรมเนียม การกำหนดเงื่อนไขให้ผู้ได้รับใบอนุญาตต้องปฏิบัติ รวมทั้งการสั่งไม่อนุญาตและการอุทธรณ์ ยังคงไว้ซึ่งหลักการของกฎกระทรวงการผลิตสุราที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบัน

2. การผลิตสุราเพื่อการค้า 

“ผลิตสุราเพื่อการค้า” หมายความว่า “ผลิตสุราโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อขาย แลกเปลี่ยน หรือเพื่อการอื่นใด โดยได้รับประโยชน์ตอบแทน และให้หมายความรวมถึงผลิตสุราที่มีปริมาณเกิน 200 ลิตรต่อปีด้วย” โดยกฎกระทรวงการผลิตสุรา พ.ศ. 2568 ได้กำหนดหลักการอันเป็นสาระสำคัญเพื่อกำหนดหลักเกณฑ์และเงื่อนไขของการอนุญาตผลิตสุราแช่และสุรากลั่นเพื่อการค้า โดยกำหนดเกี่ยวกับประเภทใบอนุญาตผลิตสุรา คุณสมบัติของผู้ได้รับใบอนุญาตผลิตสุราแช่และสุรากลั่นเพื่อการค้า ข้อกำหนดของโรงอุตสาหกรรมผลิตสุราแช่และสุรากลั่นเพื่อการค้า รวมทั้งวิธีการขออนุญาตและการออกใบอนุญาตผลิตสุราเพื่อการค้า ในเรื่องดังต่อไปนี้

2.1 การเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน

กำหนดประเภทของใบอนุญาตผลิตสุรา ได้แก่ ใบอนุญาตผลิตสุราแช่ชนิดเบียร์ (ประเภทที่ 1 ประเภทที่ 2 หรือประเภทที่ 3) ใบอนุญาตผลิตสุราแช่ที่มิใช่สุราแช่ชนิดเบียร์ (ประเภทที่ 1 ประเภทที่ 2 หรือประเภทที่ 3) ใบอนุญาตผลิตสุรากลั่นชนิดสุราขาว (ประเภทที่ 1 ประเภทที่ 2 หรือประเภทที่ 3) ใบอนุญาตผลิตสุรากลั่นชนิดสุราผสม สุราปรุงพิเศษ สุราพิเศษ และสุรากลั่นอื่นที่มิใช่สุราขาวและสุราสามทับ (ประเภทที่ 1 หรือประเภทที่ 2) และใบอนุญาตผลิตสุรากลั่นชนิดสุราสามทับ (ผลิตเพื่อขายในราชอาณาจักร ผลิตเพื่อส่งออกไปนอกราชอาณาจักร หรือเพื่อนำไปใช้ในการผลิตน้ำมันเชื้อเพลิง) 

ทั้งนี้ ใบอนุญาตผลิตสุราประเภทที่ 1 ประเภทที่ 2 หรือประเภทที่ 3 แล้วแต่กรณี มีที่มาและหลักการ ดังนี้

(1) ใบอนุญาตผลิตสุราประเภทที่ 1 เป็นใบอนุญาตผลิตสุราสำหรับโรงอุตสาหกรรมสุราขนาดใหญ่ มีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมการลงทุนและการส่งออก โดยให้ผู้ประกอบการรายใหญ่ลงทุนในอุตสาหกรรมสุราขนาดใหญ่ ผลิตสุราทุกชนิดที่มีมาตรฐานการผลิตสุราตามกฎหมายว่าด้วยโรงงาน

(2) ใบอนุญาตผลิตสุราประเภทที่ 2 เป็นใบอนุญาตผลิตสุราสำหรับโรงอุตสาหกรรมสุราขนาดกลาง มีวัตถุประสงค์ในการสร้างโอกาสต่อยอดจากอุตสาหกรรมเดิมเพื่อส่งเสริม Soft Power สนับสนุนผู้ประกอบการรายย่อยและกระตุ้นเศรษฐกิจ รวมถึงอุตสาหกรรมต่อเนื่อง โดยให้ผู้ประกอบการรายย่อยผลิตสุราแช่ชนิดเบียร์ ไวน์ และสุราแช่ทุกชนิด สุราขาวและสุรากลั่นที่มิใช่สุราขาวที่มีมาตรฐานการผลิตสุราที่เหมาะสมกับกิจการขนาดกลางที่ยังไม่เข้าข่ายเป็นโรงงานตามกฎหมายว่าด้วยโรงงาน และในกรณีที่เข้าข่ายเป็นโรงงานก็ให้ใช้มาตรฐานการผลิตสุราตามกฎหมายว่าด้วยโรงงาน

(3) ใบอนุญาตผลิตสุราประเภทที่ 3 เป็นใบอนุญาตผลิตสุราสำหรับโรงอุตสาหกรรมสุราขนาดเล็ก มีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมภูมิปัญญาท้องถิ่นให้เป็น Soft Power และสนับสนุนเศรษฐกิจชุมชน โดยให้ประชาชนในท้องถิ่นรวมตัวกันจัดตั้งเป็นองค์กรที่เหมาะสมตามกฎหมายเพื่อใช้สินค้าเกษตรในประเทศมาผลิตเป็นสุราแช่ทุกชนิดที่มิใช่สุราแช่ชนิดเบียร์และสุราขาว รวมถึงสุราแช่ชนิดเบียร์ที่ผ่านกระบวนการรักษาคุณภาพแบบเบียร์สดที่บรรจุภาชนะที่ออกแบบสำหรับการบรรจุเบียร์สด (ถัง Keg) ซึ่งมีมาตรฐานการผลิตสุราที่เหมาะสมกับกิจการขนาดเล็ก