นวัตกรรมการบริหารจัดการภาษีอากร (Tax Management Innovation) ตอนที่ 19

การบริหารจัดการภาษีอากร (Tax Management) ประกอบด้วยนโยบายภาษีอากร, การปฏิบัติตามกฎหมายภาษีอากร, การระงับข้อพิพาททางภาษีอากร, การใช้สิทธิประโยชน์ทางภาษีอากร, การจัดทำบัญชีและเอกสารประกอบการลงบัญชี, การบริหารความเสี่ยงทางภาษีอากร, การควบคุมภายในเกี่ยวกับภาษีอากร, การตรวจสอบภาษีอากร และการจัดทำคู่มือเกี่ยวกับภาษีอากร โดยตอนนี้จะพูดถึง “การบริหารความเสี่ยงทางภาษีอากร (Tax Risk Management)”

8. การบริหารความเสี่ยงทางภาษีอากร (Tax Risk Management)

“การบริหารความเสี่ยงทางภาษีอากร (Tax Risk Management)” หมายถึง กระบวนบริหารจัดการความเสี่ยงทางภาษีอากรที่อาจเกิดขึ้น เพื่อป้องกันหรือลดโอกาสที่จะเกิดความผิดพลาดหรือความเสียหายจากการไม่เสียภาษีอากร หรือเสียภาษีอากรไม่ถูกต้องครบถ้วน หรือไม่หักภาษี ณ ที่จ่าย และนำส่ง หรือหักและนำส่งไม่ถูกต้องครบถ้วน หรือถูกประเมินเรียกเก็บภาษีย้อนหลังพร้อมเบี้ยปรับและหรือเงินเพิ่มหรือถูกดำเนินคดีอาญา หรือไม่ได้รับคืนภาษีอากร หรือได้รับคืนไม่ถูกต้องครบถ้วนทั้งที่ควรได้รับคืนอย่างถูกต้องครบถ้วน

8.1 การจัดทำแผนภาษีอากร (Tax Plan)

การบริหารความเสี่ยงทางภาษีอากรควรเริ่มต้นด้วยการจัดทำแผนภาษีอากร (Tax Plan) ซึ่งมีองค์ประกอบสำคัญ 2 ส่วน ดังนี้

8.1.1 ภาษีอากร ค่าธรรมเนียม และค่าภาคหลวง

ภาษีอากรที่จัดเก็บในประเทศไทยประกอบด้วยภาษีสรรพากร ภาษีสรรพสามิต ภาษีศุลกากร ภาษีส่วนท้องถิ่นและภาษีอื่น ๆ  นอกจากนี้ กิจการบางประเภทต้องเสียค่าธรรมเนียมและหรือค่าภาคหลวงด้วย เช่น กิจการขายอสังหาริมทรัพย์ต้องเสียค่าธรรมเนียมการจดทะเบียนการโอนอสังหาริมทรัพย์แก่สำนักงานที่ดิน กิจการทำเหมืองแร่ต้อง

เสียค่าภาคหลวงให้แก่กระทรวงอุตสาหกรรม กิจการทำไม้หรือเก็บหาของป่าต้องเสียค่าภาคหลวงให้แก่กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

ค่าธรรมเนียม หมายถึง เงินหรือประโยชน์อย่างอื่นที่เรียกเก็บตามกฎหมายเนื่องจากการให้บริการของหน่วยงานของรัฐ เช่น ค่าธรรมเนียมศาล ค่าธรรมเนียมการส่งออกตามพระราชบัญญัติกองทุนสงเคราะห์เกษตรกร ค่าธรรมเนียมการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมตามประมวลกฎหมายที่ดิน (พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554)

ค่าภาคหลวง หมายถึง ภาษีอากรซึ่งกฎหมายกำหนดให้ผู้ได้รับอนุญาตให้ทำการหาประโยชน์จากทรัพยากรของชาติต้องชำระให้แก่รัฐ เช่น ค่าภาคหลวงแร่ ค่าภาคหลวงไม้หวงห้าม (พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554)

ค่าธรรมเนียมและค่าภาคหลวงจึงเหมือนกันตรงที่ต่างเป็นเงินที่จ่ายเพื่อให้ได้รับประโยชน์จากรัฐโดยตรง แต่ต่างกันตรงที่ค่าธรรมเนียมเป็นเงินที่จ่ายเพื่อให้รัฐให้บริการ ส่วนค่าภาคหลวงเป็นเงินที่จ่ายเพื่อให้รัฐอนุญาตให้ทำการหาประโยชน์ 

ค่าธรรมเนียมและค่าภาคหลวงต่างกับภาษีอากรตรงที่ภาษีอากรนั้นผู้จ่ายไม่ได้รับประโยชน์โดยตรงจากรัฐ แต่ค่าธรรมเนียมและค่าภาคหลวงนั้นผู้จ่ายได้รับประโยชน์โดยตรงจากรัฐ

ในการทำแผนภาษีอากรต้องพิจารณาว่ากิจการต้องเสียภาษีอะไรบ้าง และต้องเสียค่าธรรมเนียมและค่าภาคหลวงหรือไม่ เพียงใด แล้วระบุในแผนภาษีอากร (Tax Plan) พร้อมระบุด้วยว่าต้องเสียเมื่อใด ใช้แบบแสดงรายการอะไร ทั้งนี้ ควรทำมาตรฐานขั้นตอนการเสียภาษีอากร (Tax Standard Operating Procedure หรือ TSOP) และแผนผังขั้นตอนการเสียภาษีอากร (Tax Work Flow Chart) รวมทั้งปฏิทินภาษี (Tax Calendar) เพื่อให้การเสียภาษีอากรเป็นไปอย่างถูกต้องครบถ้วน ตรงตามกำหนดเวลา ลดความผิดพลาดหรือความเสียหายจากการไม่เสียภาษีอากรหรือเสียภาษีอากรไม่ถูกต้องครบถ้วน หรือการไม่หักภาษี ณ ที่จ่าย และนำส่ง หรือหักและนำส่งไม่ถูกต้องครบถ้วน หรือถูกประเมินเรียกเก็บภาษีพร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่มตลอดจนการถูกดำเนินคดีอาญาได้

8.1.2 การทำบัญชีและเอกสาร

การเสียภาษีอากรต้องมีการทำบัญชีและเอกสารประกอบการลงบัญชีตามที่ได้กล่าวมาแล้ว แผนภาษีอากรจึงควรระบุบัญชีที่ต้องทำพร้อมเอกสารประกอบการลงบัญชี เช่น การเสียภาษีมูลค่าเพิ่มต้องทำรายงานภาษีซื้อ รายงานภาษีขาย และรายงานสินค้าและวัตถุดิบ โดยมีใบส่งสินค้า (Delivery Note) ใบรับสินค้า (Goods Receipt) ใบกำกับภาษี (Tax Invoice) ใบลดหนี้ (Credit Note) หรือใบเพิ่มหนี้ (Debit Note) ประกอบการลงรายงานดังกล่าว ซึ่งรายงานดังกล่าวถือเป็นบัญชี

การทำบัญชีและเอกสารประกอบการลงบัญชี นอกจากจะเป็นการปฏิบัติตามกฎหมายแล้ว ยังสามารถลดความเสี่ยงจากการไม่เสียภาษีอากรหรือเสียภาษีอากรไม่ถูกต้องครบถ้วน หรือถูกประเมินเรียกเก็บภาษีพร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่มตลอดจนการถูกดำเนินคดีอาญาได้

8.2 การศึกษาความผิดพลาดทางภาษีเพื่อป้องกันความเสี่ยงทางภาษี

การศึกษาความผิดพลาดทางภาษีที่มักพบในการประกอบธุรกิจและป้องกันมิให้เกิดขึ้นอีกหรือเกิดขึ้นน้อยที่สุด จะช่วยป้องกันความเสี่ยงจากการถูกตรวจสอบและประเมินภาษีตลอดจนการถูกดำเนินคดีอาญาได้ ความผิดพลาดทางภาษีที่มักพบในการประกอบธุรกิจ ได้แก่

8.2.1 ความผิดพลาดเกี่ยวกับการไม่ยื่นแบบแสดงรายการภาษีหรือยื่นเกินกำหนดเวลา

8.2.1.1 การยื่นแบบแสดงรายการภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา

ผู้มีหน้าที่เสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ได้แก่ บุคคลธรรมดา ผู้ถึงแก่ความตายในระหว่างปีภาษี กองมรดกของผู้ตายที่ยังมิได้แบ่ง และห้างหุ้นส่วนสามัญหรือคณะบุคคลที่มิใช่นิติบุคคล รวมถึงวิสาหกิจชุมชนตามพระราชบัญญัติส่งเสริมวิสาหกิจชุมชน พ.ศ. 2548 ซึ่งมีเงินได้พึงประเมินถึงเกณฑ์ที่ประมวลรัษฎากร มาตรา 56 (1) - (4) , มาตรา 57 ทวิ วรรคแรกและวรรคสอง และมาตรา 56 วรรสอง กำหนดไว้ มีหน้าที่ยื่นแบบแสดงรายการภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาปีภาษีละ 1 ครั้ง ตามแบบ ภ.ง.ด.90 หรือ ภ.ง.ด.91 แล้วแต่กรณี ภายในเดือนมีนาคมของปีถัดไป แต่ถ้ายื่นผ่านระบบอินเทอร์เน็ตให้ยื่นภายในวันที่ 8 เมษายนของปีถัดไป