กองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง ตอนที่ 1 : ขอบเขตและสิทธิประโยชน์ของกองทุนที่นายจ้าง-ลูกจ้างต้องรู้

ความเป็นมาและวัตถุประสงค์

พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 126 กำหนดให้มีกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้างในกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กองทุนฯ นี้ จัดตั้งขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นทุนสงเคราะห์ลูกจ้างในกรณีที่ลูกจ้างออกจากงานหรือตาย หรือในกรณีอื่นตามที่กำหนดโดยคณะกรรมการกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง ซึ่งปัจจุบันคณะกรรมการฯ ได้ออกระเบียบว่าด้วยการจ่ายเงินสงเคราะห์ช่วยเหลือเยียวยาความเดือดร้อนของลูกจ้างที่ถูกนายจ้างเลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชย และกรณีนายจ้างไม่จ่ายเงินอื่นตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน ซึ่งเป็นสิทธิที่ลูกจ้างพึงได้รับตามอัตราที่คณะกรรมการฯ กำหนด 

สำหรับที่มาของเงินกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง ตามมาตรา 127 กำหนดมาจากหลายส่วน ประกอบด้วย (1) เงินสะสมของลูกจ้างและเงินสมทบจากนายจ้าง ซึ่งตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ได้กำหนดบทเฉพาะกาล กำหนดให้การจัดเก็บเงินสะสมและเงินสมทบเพื่อเป็นทุนสงเคราะห์ลูกจ้างจะเริ่มดำเนินการเมื่อใด ให้ตราเป็นพระราชกฤษฎีกา แต่ในช่วงที่พระราชบัญญัติฉบับนี้ใช้บังคับ ปรากฏว่าประเทศไทยได้ประสบปัญหาวิกฤตเศรษฐกิจ ผู้ประกอบกิจการจำนวนมากไม่สามารถดำเนินธุรกิจต่อไปได้ จึงต้องปิดกิจการ เกิดผลกระทบต่อการจ้างงาน มีการเลิกจ้างและเกิดปัญหาการว่างงาน จึงยังไม่ได้มีการตราพระราชกฤษฎีกาออกมาจัดเก็บเงินสะสมและเงินสมทบจากลูกจ้างและนายจ้าง นอกจากนี้ ที่มาของเงินกองทุนฯ มาจากแหล่งต่างๆ ได้แก่ เงินอุดหนุนจากรัฐบาล เงินค่าปรับที่ได้จากการลงโทษผู้กระทำความผิดตามพระราชบัญญัตินี้ เงินดอกผลของกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง เป็นต้น 

การดำเนินการของกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้างในช่วงแรก ในระหว่างที่ยังไม่มีการจัดเก็บเงินสะสมและเงินสมทบ รัฐบาลได้จัดสรรเงินอุดหนุนในการดำเนินการให้ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2543 เป็นจำนวน 200 ล้านบาท และในปีงบประมาณ พ.ศ. 2545 จำนวน 50 ล้านบาท โดยการบริหารกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง มาตรา 129 กำหนดให้คณะกรรมการกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง ซึ่งเป็นคณะกรรมการไตรภาคี ประกอบด้วย ผู้แทนภาครัฐ ผู้แทนฝ่ายนายจ้าง ผู้แทนฝ่ายลูกจ้าง รวมจำนวน 15 คน มีปลัดกระทรวงแรงงาน เป็นประธาน และอธิบดีกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เป็นกรรมการและเลขานุการ มีอำนาจหน้าที่ ได้แก่ การกำหนดนโยบายเกี่ยวกับการบริหารและการจ่ายเงินกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง วางระเบียบเกี่ยวกับการรับเงิน การจ่ายเงิน การจัดหาผลประโยชน์ของกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง ฯลฯ 

ในการดำเนินการของกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้างที่ผ่านมา ได้มีการออกระเบียบคณะกรรมการกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้างว่าด้วยการจ่ายเงินสงเคราะห์ อัตราเงินที่จะจ่ายและระยะเวลาการจ่าย พ.ศ. 2565 โดยระเบียบฯ กำหนดให้จ่ายเงินสงเคราะห์เพื่อบรรเทาความเดือดร้อนของลูกจ้าง กรณีนายจ้างเลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชย ในอัตรา 30 เท่า 50 เท่า และ 70 เท่า ของอัตราค่าจ้างขั้นต่ำรายวัน ตามประกาศคณะกรรมการค่าจ้าง ตามอายุงานของลูกจ้าง และกรณีนายจ้างไม่จ่ายเงินอื่นนอกจากค่าชดเชย เช่น ไม่จ่ายค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา ฯลฯ กำหนดให้จ่ายเงินสงเคราะห์ในอัตราไม่เกิน 70 เท่าของอัตราค่าจ้างขั้นต่ำรายวัน ตามประกาศคณะกรรมการค่าจ้าง แต่ไม่เกิน