เมื่อ AI เข้ามากำหนดเงินเดือน จะจ่ายอย่างไรให้ทันตลาดและเป็นธรรม

มีความเชื่อหนึ่งในช่วงหลังมานี้ที่ผมได้ยินบ่อยขึ้นเวลาได้คุยกับผู้บริหารและคน HR เรื่องการนำ AI มาใช้ในการทำงานบริหารค่าตอบแทน นั่นก็คือ ความเชื่อที่ว่าพอนำ AI มาช่วยวิเคราะห์เงินเดือน เรื่องค่าตอบแทนก็จะกลายเป็นเรื่องวิทยาศาสตร์ มีหลักการและยุติธรรมขึ้นเองโดยอัตโนมัติ เพราะไม่มีอคติเหมือนคน ผมคิดว่าความเชื่อแบบนี้อันตรายกว่าที่หลายคนคิด เพราะ AI ไม่ได้เป็นกลางโดยตัวมันเอง แต่เรียนรู้จากข้อมูลที่เราป้อนให้ ถ้าองค์กรเคยจ่ายอย่างไม่เป็นธรรมมานานหลายปี ข้อมูลในอดีตก็สะท้อนความไม่เป็นธรรมนั้นอยู่แล้ว และถ้าเราเอาข้อมูลชุดนั้นไปให้ AI เรียนรู้โดยไม่ตรวจสอบ สิ่งที่มันทำได้เก่งที่สุด คือ ทำให้ความไม่เป็นธรรมแบบเดิมดูเป็นระบบมากขึ้น น่าเชื่อถือมากขึ้น และจับได้ยากกว่าเดิม

ผมอยากชวนคุยเรื่องนี้ให้ละเอียดขึ้น เพราะในบรรดางาน HR ทั้งหมดที่ AI กำลังเข้ามาเปลี่ยนค่าตอบแทน เป็นเรื่องที่ละเอียดอ่อนที่สุดเรื่องหนึ่ง และเป็นเรื่องที่ผิดพลาดแล้วเรียกคืนยากที่สุดด้วย

ค่าตอบแทน คือเรื่องของความไว้วางใจ ไม่ใช่แค่ตัวเลข

เวลาพูดถึงค่าตอบแทน เรามักนึกถึงเงินเดือน โบนัส สวัสดิการ ซึ่งก็ถูก! แต่สำหรับพนักงาน ค่าตอบแทนเป็นมากกว่านั้น มันคือสิ่งที่เขาใช้ตัดสินว่าองค์กรมองเห็นคุณค่าของเขาอย่างไร จ่ายให้เขาอย่างเป็นธรรมหรือเปล่า และเข้าใจสถานการณ์ตลาดแรงงานจริงแค่ไหน

พูดง่ายๆ คือ เงินในสลิปเงินเดือนไม่ได้บอกแค่ว่าองค์กรจ่ายเท่าไร แต่มันบอกพนักงานว่าเขามีความหมายกับองค์กรนี้แค่ไหน นั่นคือเหตุผลที่ความผิดพลาดเรื่องค่าตอบแทนกระทบความไว้วางใจได้รุนแรงในแบบที่ความผิดพลาดเรื่องอื่นทำไม่ได้

โลกที่ข้อมูลรายปีเริ่มไม่พอ

ในอดีต การบริหารค่าตอบแทนใช้รอบปีเป็นจังหวะหลักก็พอ องค์กรทำ Salary Survey ปีละครั้ง ทบทวนโครงสร้างเงินเดือนปีละครั้ง พิจารณาขึ้นเงินเดือนปีละครั้ง แล้วใช้ข้อมูลชุดเดิมเป็นฐานในการตัดสินใจไปตลอดทั้งปี 

วิธีนี้เคยใช้ได้ดีในโลกที่ตำแหน่งงานค่อนข้างนิ่ง ทักษะเปลี่ยนไม่เร็ว และตลาดแรงงานไม่ขยับแรงในระยะสั้น แต่โลกการทำงานวันนี้