HR Society Magazine

“ในโลกธุรกิจทุกวันนี้ องค์กรที่เติบโตเร็วที่สุดไม่ใช่องค์กรที่มีทรัพยากรมากที่สุด แต่คือองค์กรที่ปลดล็อกศักยภาพได้ก่อนคู่แข่ง” และเมื่อความไม่แน่นอนกลายเป็น “ความปกติใหม่” การเติบโตจึงไม่ใช่เรื่องของการรอจังหวะที่เศรษฐกิจฟื้นตัว แต่เป็นเรื่องของการสร้าง “Performance” ที่เหนือกว่า ผ่านการตัดสินใจที่เฉียบคม การพัฒนาคนอย่างต่อเนื่อง และความสามารถในการปรับตัวได้เร็วกว่าความเปลี่ยนแปลง

ปัจจุบันคงปฏิเสธไม่ได้ว่า AI (Artificial Intelligence) หรือปัญญาประดิษฐ์ เข้ามามีบทบาทต่อการใช้ชีวิตของผู้คนมากขึ้น และยิ่งเป็นเครื่องมือที่หลายบริษัทเริ่มนำระบบ AI เข้ามาใช้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน รวมถึงนำมาใช้เพื่อประเมินความสามารถและศักยภาพของพนักงานให้ได้แม่นยำมากยิ่งขึ้น

เมื่อลูกจ้างเห็นว่าตนเองไม่ได้รับสิทธิเกี่ยวกับเงินตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 เช่น นายจ้างไม่จ่ายค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา ค่าทำงานในวันหยุด หรือจ่ายไม่ถูกต้อง ออกจากงานแล้วนายจ้างไม่คืนเงินประกันการทำงานให้แก่ หรือนายจ้างเลิกจ้างลูกจ้างโดยไม่จ่ายค่าจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า ค่าชดเชย ค่าชดเชยพิเศษ ฯลฯ นอกจากลูกจ้างอาจฟ้องนายจ้างเป็นจำเลยเพื่อเรียกร้องสิทธิของตนต่อศาลแรงงานแล้ว ลูกจ้างอาจไม่ใช้สิทธิฟ้องคดีต่อศาลแรงงาน แต่ไปยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานเพื่อสอบสวนและมีคำสั่งให้จ่ายเงินตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานดังกล่าวได้ ปัญหาว่าพนักงานตรวจแรงงานเป็นใคร มีอำนาจหน้าที่อย่างไร พนักงานตรวจแรงงานมีขั้นตอนในการรวบรวมพยานหลักฐานและออกคำสั่งอย่างไร เมื่อมีคำสั่งพนักงานตรวจแรงงานแล้ว นายจ้างหรือลูกจ้างที่ไม่เห็นด้วยกับคำสั่งมีสิทธิฟ้องเพิกถอนคำสั่งพนักงานตรวจแรงงานได้หรือไม่ มีหลักเกณฑ์เงื่อนไขเช่นใด จะได้อธิบายในบทความฉบับนี้ โดยมีรายละเอียดดังนี้

ต่อเนื่องจากฉบับที่แล้ว... อาจารย์กฤษฎ์ได้เขียนถึงคดีที่นายจ้างให้ลูกจ้างไปทดสอบแล้วรับเกียรติบัตร แต่นายจ้างก็ลงทุนออกค่าใช้จ่ายต่างๆ ให้ มีการตกลงว่าเมื่อลูกจ้างทดสอบผ่านแต่ละด่านเรียบร้อย ลูกจ้างก็ต้องกลับมาทำงานรับใช้นายจ้างเป็นเวลา 5 ปี คดีนี้ศาลฎีกาท่านว่าสัญญาแบบนี้ทำได้ แต่ก็สงสัยว่าทำไมต้อง 5 ปี ดูแล้วไม่แฟร์กับฝ่ายลูกจ้างที่ต้องเป็นผู้ชดใช้หนี้

ยุคสมัยนี้ คงไม่มีใครไม่รู้จัก “AI (Artificial Intelligence)” หรือปัญญาประดิษฐ์ ซึ่งหมายถึง ระบบคอมพิวเตอร์หรือโปรแกรมที่ถูกสร้างขึ้นให้มีความสามารถในการคิด วิเคราะห์ เรียนรู้เหตุผล และตัดสินใจได้คล้ายกับสมองคน พูดง่ายๆ คือ AI สามารถคิดแทนมนุษย์ ทำงานแทนมนุษย์ สามารถอำนวยความสะดวกให้กับมนุษย์ได้ ปัจจุบันหลายๆ องค์กรทั้งภาครัฐและภาคเอกชนได้มีการนำ AI เข้ามาช่วยในการทำงาน เช่น ใช้ AI แทนการทำงานของ “ลูกจ้าง” ตรวจสอบ สั่งการต่างๆ หรือใช้ในการตอบคำถาม ช่วยคิด ช่วยวิเคราะห์ และตัดสินใจ แนะนำแนวทางแก้ไขต่างๆ หรือแม้กระทั่งการสร้าง “ตัวตน” ในซีรีส์เรื่องต่างๆ การใช้เสียง หรือการแสดงกิริยาอาการต่างๆ ไม่ผิดเพี้ยนจากมนุษย์ เรียกว่าเป็น “สมองกลอัจฉริยะ” ที่มีผลลัพธ์แม่นยำ และมีความรวดเร็วมากกว่าการทำงานของ “มนุษย์” เสียอีก

การเป็นมนุษย์เงินเดือน หรือผู้มีรายได้ประจำต้องมีภาระภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาที่จะเพิ่มสูงขึ้นตามฐานเงินรายได้ที่เติบโตขึ้นในทุกๆ ปี แผนการลงทุนที่ไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้จึงต้องมี “การลงทุนเพื่อลดหย่อนภาษี” ซึ่งเป็นการเปลี่ยนเงินที่ต้องจ่ายเป็นค่าภาษีให้กลับมาเป็นเงินออมและเงินลงทุนเพื่ออนาคตของตนเอง มาดูกันว่า ตอนนี้มีเครื่องมือทางการเงินใดบ้างสำหรับใช้ลดหย่อนภาษี รวมถึงไอเดียการจัดพอร์ตการลงทุนตามเป้าหมายชีวิต

เดือนพฤษภาคม ค.ศ. 2023 อาร์วินด์ กฤษณา (Arvind Krishna) ซีอีโอของ IBM ให้สัมภาษณ์กับสำนักข่าว Bloomberg อย่างตรงไปตรงมาว่า IBM มีแผนจะระงับการจ้างงานเกือบ 7,800 ตำแหน่ง ในระยะเวลา 5 ปีข้างหน้า โดยคาดว่าประมาณ 30% หรือราว 3,900 ตำแหน่ง อยู่ในฝ่ายทรัพยากรบุคคล (HR) และฝ่าย Back-Office โดยตำแหน่งส่วนใหญ่อาจถูกแทนที่ด้วย AI และระบบ Automation

ในฉบับนี้ ว่ากันต่อในเรื่องการเป็นหัวหน้างาน หัวหน้าคน ก็ต้อง “ขับเคลื่อนม้ากุมบังเหียน” ในการขจัดปัญหาคนกันต่อไป โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับ “18 ประเภทคนที่เป็นปัญหาในที่ทำงาน (18 So Bad People in the office)” ที่ประกอบด้วย 1. ชอบผัดวันประกันพรุ่ง (ม.ค.69) 10. ทำงานไม่เสร็จเป็นชิ้นเป็นอัน (จับจดสมาธิสั้น) 2. รู้ไปหมดทุกเรื่อง (ก.พ.69) 11. มักหายหัว ตามตัวไม่เจอ 3. นักซุบซิบนินทา (มี.ค.69) 12. สุขภาพไม่ดี มีเหตุต้องลางานบ่อย 4. คนขี้บ่น (เม.ย.69) 13. ไม่มีจิตอาสา ไม่เสนอตัวช่วยงานผู้อื่น 5. เก่งคนเดียว (พ.ค.69) 14. ไม่ให้ความร่วมมืออะไรใดๆ กับใคร 6. รับปากแล้วไม่ทำ (มิ.ย.69) 15. มาสาย กลับตรงเวลาเสมอ 7. จอมเหวี่ยงวีน อารมณ์ฉุนเฉียว (ก.ค.69) 16. ปากไว ชอบวิพากษ์ (วิจารณ์) คนอื่น 8. ทำผิดซ้ำเดิม (ฉบับเดือนนี้ ส.ค.69) 17. ขี้ฟ้อง 9. มีเหตุผลร้อยแปดที่ทำงานผิดพลาด 18. อมภูมิ

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence : AI) ได้ก้าวเข้ามามีบทบาทสำคัญในทุกภาคส่วนของสังคมและเศรษฐกิจอย่างรวดเร็ว ความก้าวหน้าของเทคโนโลยี AI โดยเฉพาะ Generative AI เช่น ChatGPT, Gemini และ Claude ได้แสดงให้เห็นถึงศักยภาพในการวิเคราะห์ข้อมูล สร้างเนื้อหา ตอบคำถาม และสนับสนุนการตัดสินใจได้อย่างมีประสิทธิภาพ ส่งผลให้ AI กลายเป็นหนึ่งในเทคโนโลยีที่องค์กรทั่วโลกให้ความสำคัญในการนำมาใช้เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน ลดต้นทุนการดำเนินงาน และยกระดับประสิทธิภาพการทำงานของบุคลากร

โลกการทำงานในปัจจุบันกำลังเผชิญกับคลื่นแห่งการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ หรือที่เรียกกันคุ้นปากว่า “ยุค Disruption” ไม่ว่าจะเป็นความก้าวหน้าแบบก้าวกระโดดของเทคโนโลยีและ AI โครงสร้างประชากรวัยทำงานที่เปลี่ยนผ่านเข้าสู่ยุคของคนรุ่นใหม่ที่มีมุมมองต่อความสำเร็จต่างไปจากเดิม ไปจนถึงรูปแบบการทำงานที่ต้องการความยืดหยุ่นและไร้พรมแดนมากขึ้น ปัจจัยรอบด้านเหล่านี้ไม่ได้เพียงแค่เปลี่ยน “วิธีการทำงาน” แต่กำลังท้าทาย “ความเชื่อ” และ “แนวปฏิบัติเดิมๆ” ในการบริหารคนอย่างสิ้นเชิง หากองค์กรใดยังคงยึดติดกับการบริหารทรัพยากรบุคคลแบบเก่าที่มองพนักงานเป็นเพียงฟันเฟืองในการผลิต หรือกำหนดให้ฝ่าย HR ทำหน้าที่เป็นเพียง “ผู้คุมกฎ” ประจำออฟฟิศ องค์กรนั้นก็อาจกำลังนับถอยหลังสู่การสูญเสียขีดความสามารถในการแข่งขัน และพลาดโอกาสสำคัญที่จะดึงดูด “คนเก่ง” ให้อยู่ร่วมสร้างความเติบโตในระยะยาว

สวัสดีครับทุกท่าน บทความตอนที่แล้วเรียนรู้เรื่องราวเกี่ยวกับการพัฒนาตนเองโดยเริ่มจากจุดเล็กๆ สำหรับบทความในฉบับนี้มาเรียนรู้เรื่องราวการนำ AI มาใช้ประโยชน์ในการบริหารจัดการทรัพยากรมนุษย์กันครับ ณ ห้องประชุมใหญ่ของบริษัทผลิตอาหารกระป๋องแห่งหนึ่ง วันนี้มีการประชุมใหญ่เกี่ยวกับแผนการดำเนินงานในปีธุรกิจใหม่ที่จะมาถึง เมื่อทุกคนมาพร้อมหน้า ประธานบริษัทได้กำหนดนโยบายใหม่ให้ทุกแผนก นั่นก็คือ “การใช้ AI หรือ Artificial Interagency ในการทำงาน” โดยประธานบริษัทให้เหตุผลว่า “เนื่องจากสถานการณ์การแข่งขันทางธุรกิจที่ค่อนข้างรุนแรง อันเนื่องมาจากปัญหาราคาน้ำมันที่สูงขึ้น สภาวะสงคราม วัตถุดิบขึ้นราคา ต้นทุนค่าดำเนินงานต่างๆ ก็สูงขึ้นตามมาอย่างมาก ผู้บริหารจึงจำเป็นต้องลดจำนวนพนักงานที่ไม่จำเป็น และนำ AI มาใช้เพื่อทำให้องค์กรอยู่รอด เพราะตอนนี้คู่แข่งของบริษัทได้นำ AI มาใช้กันทั้งนั้น หากเรายังไม่นำมาใช้เราอาจจะตกยุค และธุรกิจที่เคยประสบความสำเร็จมานานอาจต้องปิดกิจการลง

ท่านผู้อ่านเคยรู้สึกเหมือนผู้เขียนหรือไม่ ที่บางครั้ง เมื่อเราได้มีโอกาสกลับมาพบปะกับคนที่เรารู้จักคุ้นเคยเป็นอย่างดีหลังจากไม่ได้เจอกันมาระยะเวลาหนึ่ง แล้วเรารับรู้หรือสัมผัสได้ว่าเขาคนนั้นเปลี่ยนไป ไม่เหมือนเดิม

ปัจจุบันองค์กรทั่วโลกกำลังเผชิญการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีที่จะเข้ามาเพื่อทดแทนการใช้ “คน” อย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะในเรื่องการนำปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence : AI) เข้ามาใช้งาน และให้มีบทบาทสำคัญในทุกภาคส่วนของธุรกิจร่วมกับการนำมาเป็นเครื่องมือในการบริหารจัดการองค์กร ซึ่งรวมไปถึงการบริหารทรัพยากรมนุษย์ (Human Resource Management : HRM) ที่ถือเป็นหัวใจสำคัญของการผลักดันและขับเคลื่อนองค์กรเป็นอย่างมาก เพราะ “คน” เป็นส่วนสำคัญของทรัพยากรอันทรงคุณค่าที่ต้องการการพัฒนาและมีความสำคัญต่อการสร้างให้องค์กรเจริญเติบโตก้าวหน้ายั่งยืนต่อไป

โลกในแง่ของดาวนพเคราะห์หรือโลกที่เราอาศัยอยู่ทุกวันนี้ กำลังถูกโลมเล้าด้วยโรคานานัปการ อันได้แก่ ทรัพยากรธรรมชาติถูกทำลายจนขาดความสมดุลของธรรมชาติ อากาศและน้ำเจือปนด้วยมลพิษมากขึ้นๆ จากผลพวงของอุตสาหกรรมที่เติบโตขึ้น อุณหภูมิสูงขึ้นทำให้น้ำแข็งขั้วโลกหลอมละลายมากจนน้ำอาจจะท่วมโลกเร็วกว่าที่คาด ฯลฯ

ค่าจ้าง พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 เป็นกฎหมายคุ้มครองแรงงานที่กำหนดมาตรฐานขั้นต่ำในการจ้างงาน การปฏิบัติต่อกันระหว่างนายจ้างและลูกจ้าง และการดำเนินการต่อรัฐ สำหรับการจ้างแรงงานนั้น ถือเป็นความสัมพันธ์ระหว่างนายจ้างและลูกจ้างที่ผูกนิติสัมพันธ์กันภายใต้หลักเสรีภาพในการทำสัญญา โดยนายจ้างตกลงจ่ายค่าตอบแทนการทำงาน หรือค่าจ้างให้แก่ลูกจ้างตามอัตราที่ตกลงกัน อัตราค่าจ้างและสิทธิประโยชน์อื่นที่เป็นตัวเงินและไม่เป็นตัวเงิน ค่าจ้างหรือค่าตอบแทนการทำงาน จึงเป็นสิ่งที่กำหนดการตัดสินใจของคู่สัญญาที่จะตกลงทำสัญญาจ้างกัน “ค่าจ้าง” ถือเป็นปัจจัยอย่างหนึ่งที่สำคัญไม่น้อยไปกว่าต้นทุนอย่างอื่นในการประกอบกิจการ

มีความเชื่อหนึ่งในช่วงหลังมานี้ที่ผมได้ยินบ่อยขึ้นเวลาได้คุยกับผู้บริหารและคน HR เรื่องการนำ AI มาใช้ในการทำงานบริหารค่าตอบแทน นั่นก็คือ ความเชื่อที่ว่าพอนำ AI มาช่วยวิเคราะห์เงินเดือน เรื่องค่าตอบแทนก็จะกลายเป็นเรื่องวิทยาศาสตร์ มีหลักการและยุติธรรมขึ้นเองโดยอัตโนมัติ เพราะไม่มีอคติเหมือนคน ผมคิดว่าความเชื่อแบบนี้อันตรายกว่าที่หลายคนคิด เพราะ AI ไม่ได้เป็นกลางโดยตัวมันเอง แต่เรียนรู้จากข้อมูลที่เราป้อนให้ ถ้าองค์กรเคยจ่ายอย่างไม่เป็นธรรมมานานหลายปี ข้อมูลในอดีตก็สะท้อนความไม่เป็นธรรมนั้นอยู่แล้ว และถ้าเราเอาข้อมูลชุดนั้นไปให้ AI เรียนรู้โดยไม่ตรวจสอบ สิ่งที่มันทำได้เก่งที่สุด คือ ทำให้ความไม่เป็นธรรมแบบเดิมดูเป็นระบบมากขึ้น น่าเชื่อถือมากขึ้น และจับได้ยากกว่าเดิม