การเรียนรู้ตลอดชีวิต เพื่อพิชิตเป็นนักบัญชีมืออาชีพ ตอนที่ 111 การหักภาษี ณ ที่จ่าย กับการบัญชี (12)

ตอนที่แล้วได้อธิบายพร้อมตัวอย่างและการบันทึกบัญชีเกี่ยวกับเงินได้ตามมาตรา 40 ซึ่งต้องหักตามประมวลรัษฎากร มาตรา 50 (1) ตอนนี้จะกล่าวถึงเงินได้ตามมาตรา 40 (2) ต่อไป

2. เงินได้จากหน้าที่ ตำแหน่งงาน การรับทำงานให้ตามประมวลรัษฎากร มาตรา 40 (2) ซึ่งต้องหักตามประมวลรัษฎากร มาตรา 50 (1)

เมื่อมีการจ่ายค่าธรรมเนียม ค่านายหน้าค่าส่วนลด เงินอุดหนุนงานที่ทำ เบี้ยประชุม บำเหน็จ โบนัสเงินค่าเช่าบ้าน หรือประโยชน์ที่ได้เนื่องจากหน้าที่ตำแหน่งงานการรับทำงานให้ไม่ว่าประจำหรือชั่วคราว คล้ายกับเงินได้ตามมาตรา 40 (1) ต่างกันที่มาตรา 40 (1) ต้องมีความสัมพันธ์กันในฐานะนายจ้างและลูกจ้าง ส่วนมาตรา 40 (2) ไม่เป็นนายจ้างลูกจ้าง เช่น ที่ปรึกษาในการบริหารงานได้ค่าตอบแทนเป็นรายเดือน หรือรับทำงานให้ หมายรวมถึงการจ้างทำของตาม ป.พ.พ. มาตรา 587 มุ่งผลสำเร็จของงานก็เข้าในมาตรานี้ถ้าทำคนเดียว แต่ถ้าทำเป็นธุรกิจหรือเป็นทีมเข้ามาตรา 40 (8) ซึ่งถ้าตีความผิดย่อมมีปัญหาเกี่ยวกับหักค่าใช้จ่าย เพราะตามมาตรา 40 (1) (2) หักค่าใช้จ่ายได้ในอัตรา 50% ไม่เกิน 100,000 บาท ตามมาตรา 42 ทวิ วรรค 1 สำหรับข้อที่จะพูดถึงโดยเฉพาะคือค่านายหน้า ส่วนค่าอื่น ๆ การบันทึกบัญชีก็คงจะเหมือนกับข้อ 1 เรื่องเงินได้จากการจ้างแรงงาน

2.1 เมื่อมีการจ่ายค่านายหน้า ซึ่งผู้รับค่านายหน้าอาจเป็นพนักงานของบริษัทก็ได้ เช่น พนักงานขายหรือบุคคลภายนอกก็ได้ เมื่อรับติดต่องานของบริษัทเป็นผลสำเร็จ บริษัทอาจจ่ายค่านายหน้าให้ซึ่งปกติจะจ่ายให้เป็นเปอร์เซ็นต์ตามผลงานที่ทำได้

ตัวอย่าง 9 บริษัท สุ.ลิขิต จำกัด ได้จ่ายค่านายหน้าให้กับพนักงานขายของบริษัทและบุคคลภายนอกที่มารับทำงานขายให้บริษัท โดยบริษัทจ่ายค่านายหน้าเป็นเงิน 1% ของยอดที่ขายได้สำหรับพนักงานขายของบริษัทซึ่งไม่มีเงินเดือน และค่านายหน้า 2% ของยอดที่ขายได้สำหรับบุคคลภายนอก ในงวดเดือนธันวาคม 2568 ดังนี้

พนักงานขายของบริษัทขายได้ 100,000,000 บาท อัตรา 1% นายหน้า 1,000,000 บาท ยื่น ภ.ง.ด.1

บุคคลภายนอก (บุคคลธรรมดา) ขายได้ 40,000,000 บาท อัตรา 2% นายหน้า 800,000 บาท ยื่น ภ.ง.ด.3

บริษัทหักภาษี ณ ที่จ่าย จากค่านายหน้าตามที่คำนวณได้ของพนักงานขายของบริษัท 83,000 บาท และบุคคลภายนอกเป็นเงิน 48,500 บาท (ดูรายละเอียดได้ที่การคำนวณประกอบหน้า 98. ) หากถ้าบุคคลภายนอกเป็นนิติบุคคล รับค่านายหน้าต้องหักตาม ท.ป.4/2528 ข้อ 3/1 (1) ในอัตรา 3% x 800,000 = 24,000 บาท นำส่งภาษียื่นแบบ ภ.ง.ด.53

การบันทึกบัญชีมีดังนี้

ก. กรณีผู้จ่ายเงินหักภาษี ณ ที่จ่าย เพื่อนำส่งทั้งจำนวน

วิธีที่ 1 เมื่อจ่ายค่านายหน้าและหักภาษี ณ ที่จ่าย

           เดบิต           ค่านายหน้า                                       1,800,000

           เครดิต          เงินสด/ธนาคาร                                 1,668,500

           เครดิต          ภาษีหัก ณ ที่จ่าย                                 131,500

                          (บันทึกจ่ายค่านายหน้าและหักภาษี ณ ที่จ่าย)

           เมื่อนำส่งภาษีตามแบบ ภ.ง.ด.1, 3 ภายในวันที่ 7 ของเดือนถัดไป

           เดบิต           ภาษีหัก ณ ที่จ่าย                                 131,500

           เครดิต          เงินสด/ธนาคาร                                   131,500

                          (บันทึกนำส่งภาษีหัก ณ ที่จ่าย)

วิธีที่ 2 เมื่อจ่ายค่านายหน้าและหักภาษี ณ ที่จ่าย

          เดบิต             ค่านายหน้า                                       1,800,000

           เครดิต          เงินสด/ธนาคาร                                  1,800,000

                          (บันทึกจ่ายค่านายหน้า)

           เดบิต            เงินสด                                                 131,500

           เครดิต           ภาษีหัก ณ ที่จ่าย                                  131,500

                          (บันทึกภาษีหัก ณ ที่จ่าย)

           เมื่อนำส่งภาษีตามแบบ ภ.ง.ด.1, 3

           เดบิต            ภาษีหัก ณ ที่จ่าย                                   131,500

           เครดิต          เงินสด/ธนาคาร                                      131,500

                          (บันทึกนำส่งภาษีหัก ณ ที่จ่าย)

ข. กรณีผู้จ่ายเงินออกภาษีให้บางส่วน

ตัวอย่าง 10 ตามตัวอย่างที่ 9 บริษัทออกภาษีให้บางส่วน 83,000 บาท ที่เหลือ 48,500 บาท หักจากผู้รับและภาษีของภาษีที่ออกให้อีก 16,600 บาท ก็หักจากผู้รับเช่นกัน

                 การบันทึกบัญชีทำได้ดังนี้

วิธีที่ 1 เมื่อจ่ายค่านายหน้าพร้อมหักภาษีบางส่วน

           เดบิต          ค่านายหน้า                                         1,800,000

           เดบิต          ภาษีออกให้                                             83,000

           เครดิต         เงินสด/ธนาคาร                                   1,734,900

           เครดิต         ภาษีหัก ณ ที่จ่าย                                     65,100

           เครดิต         ภาษีค้างนำส่ง                                          83,000

                          (บันทึกจ่ายค่านายหน้าและภาษี)

          เมื่อนำส่งภาษีตามแบบ ภ.ง.ด.1

          เดบิต           ภาษีหัก ณ ที่จ่าย                                      65,100

           เดบิต          ภาษีค้างนำส่ง                                           83,000

           เครดิต         เงินสด/ธนาคาร                                       148,100

                          (บันทึกนำส่งภาษีหัก ณ ที่จ่าย)

วิธีที่ 2 เมื่อจ่ายค่านายหน้าและภาษี

           เดบิต          ค่านายหน้า                                          1,800,000

           เครดิต         เงินสด/ธนาคาร                                    1,800,000

                          (บันทึกจ่ายค่านายหน้า)

           เดบิต           เงินสด                                                    6 5,100

           เดบิต           ภาษีออกให้                                              83,000

           เครดิต         ภาษีหัก ณ ที่จ่าย                                       65,100

           เครดิต         ภาษีค้างนำส่ง                                            83,000

                          (บันทึกภาษีออกให้และหัก ณ ที่จ่าย)

           เมื่อนำส่งภาษี

           เดบิต          ภาษีหัก ณ ที่จ่าย                                       65,100

           เดบิต          ภาษีค้างนำส่ง                                            83,000

           เครดิต         เงินสด/ธนาคาร                                        148,100

                          (บันทึกนำส่งภาษีหัก ณ ที่จ่าย)

ค. กรณีบริษัทออกภาษีให้ทั้งหมดทั้งที่มีข้อตกลงออกให้หรือผู้รับไม่ยอมให้หัก

ตัวอย่างที่ 11 ตามตัวอย่างที่ 9 บริษัทออกภาษีให้ทั้งหมดของพนักงานเป็นเงิน 103,750 บาท และภาษีของบุคคลภายนอกภาษีที่ออกให้อีก 57,059 บาท รวม 160,809 บาท

                 วิธีบันทึกบัญชีกระทำได้ดังนี้

วิธีที่ 1 เมื่อจ่ายค่านายหน้าและภาษี

          เดบิต                 ค่านายหน้า                                       1,800,000

           เดบิต                ภาษีออกให้                                          160,809

           เครดิต              เงินสด/ธนาคาร                                  1,800,000

           เครดิต               ภาษีค้างนำส่ง                                      160,809

                          (บันทึกจ่ายค่านายหน้าและภาษีออกให้)

          เมื่อนำส่งภาษี

           เดบิต       ภาษีค้างนำส่ง                                      160,809

           เครดิต     เงินสด/ธนาคาร                                     160,809

                          (บันทึกนำส่งภาษี)

วิธีที่ 2 เมื่อจ่ายค่านายหน้า

          เดบิต        ค่านายหน้า                                       1,800,000

           เครดิต      เงินสด/ธนาคาร                                 1,800,000

                          (บันทึกจ่ายค่านายหน้า)

           เดบิต         ภาษีออกให้                                           160,809

           เครดิต        ภาษีค้างนำส่ง                                        160,809

                          (บันทึกภาษีออกให้)

           เมื่อนำส่งภาษี

           เดบิต       ภาษีค้างนำส่ง                                       160,809

           เครดิต      เงินสด/ธนาคาร                                     160,809

                          (บันทึกนำส่งภาษี)