ภาษีมูลค่าเพิ่ม สำหรับนักบัญชีภาษีอากร ตอนที่ 9 : โครงสร้างกฎหมายภาษีมูลค่าเพิ่ม

คำว่า “ภาษีมูลค่าเพิ่ม” เป็นคำที่มาจากภาษาอังกฤษว่า Value Added Tax (VAT) โดยมุ่งจัดเก็บภาษีจากมูลค่าส่วนเพิ่มของสินค้าหรือบริการที่ผู้ประกอบการได้ขายหรือให้บริการในราชอาณาจักร และการนำเข้าสินค้าจากต่างประเทศ ซึ่งในบางประเทศ เช่น แคนาดา ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ สิงคโปร์ เป็นต้น ใช้คำว่า ภาษีสินค้าหรือบริการ หรือ Goods and Service Tax (GST) หรือในประเทศญี่ปุ่นใช้คำว่า Consumption Tax หรือภาษีการบริโภค แทน 

ดังนั้นเพื่อให้เกิดความเข้าใจในความหมายและหลักการของระบบภาษีมูลค่าเพิ่ม ในบทนี้จะได้กล่าวถึงหลักการทั่วไปของภาษีมูลค่าเพิ่มตามหัวข้อดังต่อไปนี้ คือ 

1. ความหมายของภาษีมูลค่าเพิ่ม  

2. หลักการภาษีมูลค่าเพิ่ม 

3. โครงสร้างกฎหมายภาษีมูลค่าเพิ่ม 

4. บทสรุป

3. โครงสร้างกฎหมายภาษีมูลค่าเพิ่ม

3.1 หลักการจัดเก็บภาษีมูลค่าเพิ่ม

3.2 ผู้มีหน้าที่เสียภาษีมูลค่าเพิ่ม 

3.3 การคำนวณภาษีมูลค่าเพิ่ม 

3.4 วิธีการเสียภาษีมูลค่าเพิ่ม (ต่อ)

         3.4.1    การเสียภาษีมูลค่าเพิ่มโดยการยื่นรายการและเสียหรือนำส่งภาษีมูลค่าเพิ่ม

         3.4.2    การเสียภาษีมูลค่าเพิ่มโดยเจ้าพนักงานประเมินเรียกเก็บ

       3.4.3   อำนาจประเมินเบี้ยปรับและเงินเพิ่ม บทกำหนดโทษทางแพ่ง 

                    (1)    เบี้ยปรับตามมาตรา 89 แห่งประมวลรัษฎากร ให้ผู้มีหน้าที่เสียภาษีหรือบุคคลตามมาตรา 86/13 แห่งประมวลรัษฎากร เสียเบี้ยปรับในกรณีและตามอัตราดังต่อไปนี้ 

                     (ก)    เบี้ยปรับอีก 2 เท่าของเงินภาษีที่ต้องเสียในเดือนภาษีในกรณีดังนี้

                            1) ประกอบกิจการโดยมิได้จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มตามมาตรา 85 หรือมาตรา 85/1แห่งประมวลรัษฎากร หรือประกอบกิจการเมื่อถูกสั่งเพิกถอนใบทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มตามมาตรา 85/17 แห่งประมวลรัษฎากร แล้ว (มาตรา 89 (1) แห่งประมวลรัษฎากร) แต่ต้องไม่น้อยกว่า 1,000 บาทต่อเดือนภาษี

                            2) มิได้ยื่นแบบแสดงรายการภาษีหรือแบบนำส่งภาษีภายในกำหนดเวลา (มาตรา 89 (2) แห่งประมวลรัษฎากร)

                            3) มิได้จัดทำใบกำกับภาษีและส่งมอบให้แก่ผู้ซื้อสินค้าหรือผู้รับบริการตามที่กฎหมายกำหนด (มาตรา 89 (5) แห่งประมวลรัษฎากร)

                            4) ออกใบกำกับภาษี ใบเพิ่มหนี้ หรือใบลดหนี้ โดยไม่มีสิทธิที่จะออกตามกฎหมายตามมาตรา 86/13แห่งประมวลรัษฎากร (มาตรา 89 (6) แห่งประมวลรัษฎากร)

                            5) นำใบกำกับภาษีปลอม ไม่ว่าทั้งหมดหรือบางส่วน มาใช้ในการคำนวณภาษี (มาตรา 89 (7) แห่งประมวลรัษฎากร)

                             6) มิได้ทำรายงานภาษีขาย รายงานภาษีซื้อ รายงานสินค้าและวัตถุดิบตามมาตรา 87 หรือมาตรา 87/1 หรือมีสินค้าขาดจากรายงานสินค้าและวัตถุดิบ (มาตรา 89 (10) แห่งประมวลรัษฎากร)

                    (ข)    เบี้ยปรับ 1 เท่าของเงินภาษีที่ต้องเสียในเดือนภาษีในกรณีดังนี้

                            1) ยื่นแบบแสดงรายการภาษีหรือแบบนำส่งภาษีไว้ไม่ถูกต้องหรือมีข้อผิดพลาดเป็นเหตุให้จำนวนภาษีที่ต้องเสียหรือนำส่งในเดือนภาษีคลาดเคลื่อนไป (มาตรา 89 (3) แห่งประมวลรัษฎากร)

                            2) ยื่นแบบแสดงรายการภาษีไว้ไม่ถูกต้องหรือมีข้อผิดพลาดอันเป็นเหตุให้จำนวนภาษีขายหรือจำนวนภาษีซื้อในเดือนภาษีที่แสดงไว้คลาดเคลื่อนไป (มาตรา 89 (4) แห่งประมวลรัษฎากร)

                     (ค) เบี้ยปรับอีกร้อยละ 2 ของจำนวนเงินภาษีตามใบกำกับภาษี

                             1) มิได้เก็บสำเนาใบกำกับภาษี ในกรณีภาษีขายไว้ตามที่กฎหมายกำหนด (มาตรา 89 (8) แห่งประมวลรัษฎากร)

                            2) มิได้เก็บใบกำกับภาษี ในกรณีภาษีซื้อที่ใช้เครดิตภาษีในการคำนวณภาษีไว้ตามที่กฎหมายกำหนด (มาตรา 89 (9) แห่งประมวลรัษฎากร)  

                    (ง) เบี้ยปรับดังกล่าวอาจงดหรือลดลงได้ตามคำสั่งกรมสรรพากรที่ ท.ป.81/2541ฯ

                    (2)    เงินเพิ่มตามมาตรา 89/1 แห่งประมวลรัษฎากร 

                       “มาตรา 89/1 บุคคลใดไม่ชำระภาษีหรือนำส่งภาษีให้ครบถ้วนภายในกำหนดเวลาตามบทบัญญัติในหมวดนี้ ให้เสียเงินเพิ่มอีกร้อยละ 1.5 ต่อเดือนหรือเศษของเดือนของเงินภาษีที่ต้องชำระหรือนำส่งโดยไม่รวมเบี้ยปรับ

                               ในกรณีที่อธิบดีอนุมัติให้ขยายเวลาเสียภาษีตามที่กำหนดในมาตรา 3 อัฏฐ และได้มีการชำระภาษีหรือนำส่งภาษีภายในกำหนดเวลาที่ขยายให้นั้น เงินเพิ่มตามวรรคหนึ่งให้ลดหรืองดลงเหลือร้อยละ 0.75 ต่อเดือนหรือเศษของเดือน

                               การคำนวณเงินเพิ่มตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสอง ให้เริ่มนับเมื่อพ้นกำหนดเวลายื่นแบบแสดงรายการภาษีหรือยื่นแบบนำส่งภาษีตามส่วน 7 จนถึงวันชำระภาษีหรือนำส่ง แต่เงินเพิ่มที่คำนวณได้มิให้เกินจำนวนภาษีที่ต้องชำระหรือนำส่ง”

3.5 การยกเว้นภาษีมูลค่าเพิ่ม

         โดยทั่วไปจะมีการกำหนดยกเว้นภาษีมูลค่าเพิ่มจากการขายสินค้าหรือการให้บริการแต่เพียงบางประเภทเท่านั้น ทั้งนี้ โดยมีวัตถุประสงค์ในอันที่จะให้ผู้บริโภคไม่ต้องรับภาระภาษีมูลค่าเพิ่มจากการบริโภคสินค้าหรือบริการนั้น ๆ

         อย่างไรก็ตาม ในแง่ของผู้ประกอบการ การยกเว้นภาษีมูลค่าเพิ่มจะมีผลทำให้ผู้ประกอบการไม่อาจได้สิทธิประโยชน์จากระบบภาษีมูลค่าเพิ่มดังเช่นผู้ประกอบการจดทะเบียน โดยเฉพาะในส่วนที่เกี่ยวกับการได้รับเครดิตภาษีซื้อ อันจะเป็นผลให้ต้นทุนของผู้ประกอบการที่ได้รับยกเว้นภาษีมูลค่าเพิ่มสูงกว่าต้นทุนของผู้ประกอบการจดทะเบียน