การบัญชีเกี่ยวกับอัตราแลกเปลี่ยน (ตอนจบ)

ในตอนที่แล้วได้อธิบายถึงมาตรฐานการรายงานทางการเงินและหลักภาษีอากรสำหรับรายการบัญชีที่เกี่ยวกับอัตราแลกเปลี่ยนสำหรับธุรกิจที่มีรายการค้าเกี่ยวข้องกับอัตราแลกเปลี่ยน ต่อไปจะกล่าวถึงเงื่อนไขการค้าระหว่างประเทศและการบันทึกรายการบัญชีที่เกี่ยวกับอัตราแลกเปลี่ยน

เงื่อนไขการค้าระหว่างประเทศ

เงื่อนไขการค้าระหว่างประเทศที่ใช้เป็นมาตรฐานสากลในปัจจุบันคือ Incoterms 2020 (International Commercial Terms) ซึ่งจัดทำโดยสภาหอการค้านานาชาติ (ICC) เพื่อกำหนดขอบเขต หน้าที่ ความรับผิดชอบด้านค่าใช้จ่ายและจุดโอนย้ายความเสี่ยงระหว่างผู้ซื้อและผู้ขาย เพื่อสร้างความเข้าใจที่ชัดเจน ลดข้อพิพาท และทำให้การค้าระหว่างประเทศราบรื่นขึ้น

เงื่อนไขการค้าระหว่างประเทศมีทั้งหมด 11 เทอม แบ่งตามรูปแบบการขนส่งได้ดังนี้

1. เงื่อนไขสำหรับการขนส่งทุกรูปแบบ (Any Mode of Transport) ใช้ได้กับการขนส่งทางบก เรือ อากาศ หรือการขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ

• EXW (Ex Works) ผู้ขายส่งมอบ ณ หน้าโรงงาน ผู้ซื้อรับผิดชอบค่าใช้จ่ายและความเสี่ยงทั้งหมดตั้งแต่จุดนั้น

• FCA (Free Carrier) ผู้ขายส่งมอบสินค้าให้ผู้ขนส่งที่ผู้ซื้อระบุ ณ สถานที่ที่ตกลงกัน

• CPT (Carriage Paid To) ผู้ขายจ่ายค่าขนส่งไปจนถึงปลายทาง แต่ความเสี่ยงโอนไปเมื่อส่งของให้ผู้ขนส่งรายแรก

• CIP (Carriage and Insurance Paid To) เหมือน CPT แต่ผู้ขายต้องทำประกันภัยสินค้าให้ผู้ซื้อด้วย

• DAP (Delivered at Place) ผู้ขายส่งมอบสินค้าถึงสถานที่ปลายทาง แต่ผู้ซื้อรับผิดชอบการขนถ่ายสินค้าลง

• DPU (Delivered at Place Unloaded) ผู้ขายส่งมอบและขนถ่ายสินค้าลง ณ สถานที่ปลายทาง (แทนที่เงื่อนไข DAT เดิม)

• DDP (Delivered Duty Paid) ผู้ขายรับผิดชอบค่าใช้จ่ายและความเสี่ยงทุกอย่าง รวมถึงภาษีนำเข้าจนสินค้าถึงมือผู้ซื้อ

2. เงื่อนไขสำหรับการขนส่งทางทะเลและทางน้ำเท่านั้น (Sea and Inland Waterway) มักใช้กับสินค้าเทกอง (Bulk Cargo คือ สินค้าประเภทวัตถุดิบหรือสินค้าโภคภัณฑ์ที่ขนส่งปริมาณมาก ๆ คราวละมาก ๆ โดยไม่ได้บรรจุลงในหีบห่อ ตู้คอนเทนเนอร์ หรือภาชนะบรรจุภัณฑ์ แต่ใช้วิธีเทลงในระวางเรือโดยตรง) หรือการขนถ่ายจากท่าเรือถึงท่าเรือ

• FAS (Free Alongside Ship) ผู้ขายส่งมอบสินค้าไว้ที่ข้างเรือ ณ ท่าเรือต้นทาง

• FOB (Free on Board) ผู้ขายส่งมอบสินค้าขึ้นไปบนเรือ ความเสี่ยงโอนเมื่อสินค้าอยู่บนเรือแล้ว

• CFR (Cost and Freight) ผู้ขายจ่ายค่าขนส่งทางเรือจนถึงท่าเรือปลายทาง แต่ความเสี่ยงโอนไปตั้งแต่สินค้าขึ้นเรือต้นทาง

• CIF (Cost, Insurance and Freight) เหมือน CFR แต่ผู้ขายต้องซื้อประกันภัยทางทะเลให้ผู้ซื้อด้วย

การบันทึกบัญชีอัตราแลกเปลี่ยน

การบันทึกรายการที่เกี่ยวข้องกับเงินตราต่างประเทศ เช่น การซื้อขายสินค้าหรือบริการกับคู่ค้าในต่างประเทศจำเป็นต้องแปลงค่าด้วยอัตราแลกเปลี่ยน ณ วันที่ทำธุรกรรม (Spot Rate) เป็นต้น ดังต่อไปนี้

ตัวอย่างที่ 1 การนำเข้าสินค้าจากต่างประเทศด้วยราคา CIF (Cost, Insurance and Freight)

บริษัท นำเข้า จำกัด ได้สั่งซื้อสินค้าจากต่างประเทศในราคา CIF เมื่อวันที่ 7 มกราคม เป็นเงิน 100,000 เหรียญสหรัฐ สินค้าได้ส่งขึ้นเรือตามวันที่ในใบตราส่ง (BL- Bill of Lading) คือวันที่ 15 มกราคม และได้เข้ามาถึงท่าเรือไทยเมื่อวันที่ 21 มกราคม

ต่อมาในวันที่ 24 มกราคม บริษัทฯ ได้กระทำพิธีศุลกากรพร้อมทั้งชำระอากรขาเข้าและภาษีมูลค่าเพิ่ม อัตราภาษีศุลกากรร้อยละ 5 คิดเป็นเงิน 156,000 บาท ค่าภาษีมูลค่าเพิ่มจำนวน 229,320 บาท และชำระค่าคลังสินค้าจำนวน 2,000 บาท และคลังสินค้ารับมอบสินค้าวันที่ 25 มกราคม

วันที่	อัตราขายเฉลี่ย BOT	อัตราขาย ธ.พาณิชย์	อัตรากรมศุลกากร
15 มกราคม	31.00	31.05	31.10	ต่อ 1 USD
24 มกราคม	31.25	31.30	31.20

การบันทึกบัญชี กรณีบริษัทกำหนดนโยบายบัญชี ใช้อัตราแลกเปลี่ยนอัตราเฉลี่ยขายของธนาคารแห่งประเทศไทย

วันที่ 15 มกราคม เดบิต ซื้อ/สินค้าระหว่างทาง 3,100,000 บาท

เครดิต เจ้าหนี้การค้า 3,100,000 บาท

(บันทึกรายการซื้อสินค้าโดยการนำเข้าจากต่างประเทศตามวันที่ใบตราส่ง อัตราแลกเปลี่ยน 1 USD = 31 บาท จำนวน 100,000 USD)

วันที่ 24 มกราคม เดบิต อากรขาเข้า/สินค้าระหว่างทาง 156,000 บาท

ภาษีซื้อ 229,320 บาท

ค่าใช้จ่ายออกของ/สินค้าระหว่างทาง 2,000 บาท

เครดิต เงินฝากธนาคาร 387,320 บาท

(บันทึกรายการจ่ายอากรขาเข้า ภาษีมูลค่าเพิ่ม และค่าคลังสินค้า)

วันที่ 25 มกราคม เดบิต สินค้า 3,258,000 บาท

เครดิต สินค้าระหว่างทาง 3,258,000 บาท

(บันทึกสินค้าเข้าคลังตามใบรับของ)

ข้อสังเกต

1. การบันทึกรายการนำเข้าสินค้า ขึ้นกับระบบการบันทึกสินค้าของกิจการ หากกิจการบันทึกสินค้าแบบต่อเนื่องจะบันทึกรายการค่าใช้จ่ายที่จ่ายไปเพื่อให้ได้มาซึ่งสินค้าในบัญชี “สินค้าระหว่างทาง” ไว้ก่อน เมื่อได้รับสินค้าเข้าคลังสินค้าจะมีการโอนบัญชีสินค้าระหว่างทางเข้าบัญชีสินค้า หากกิจการบันทึกสินค้าในระบบสินค้าสิ้นงวดจะบันทึกรายการบัญชีแยกตามรายการที่เกิด ดังตัวอย่างที่ 1 ในบัญชีซื้อ อากรขาเข้า และค่าใช้จ่ายออกของ

2. รายการรับสินค้าวันที่ 25 มกราคม จะบันทึกโอนสินค้าระหว่างทางเป็นบัญชีสินค้าสำหรับกิจการที่บันทึกสินค้าแบบต่อเนื่อง กรณีบันทึกสินค้าแบบสิ้นงวดจะไม่ทำการบันทึกรายการในสมุดบัญชีรายวันและแยกประเภท อย่างไรก็ตาม ระบบบัญชีสินค้าต่อเนื่องและสินค้าสิ้นงวดยังคงต้องจัดทำบัญชีสินค้าเพื่อควบคุมปริมาณการรับจ่ายสินค้าตามข้อกำหนดของกฎหมาย

3. อัตราแลกเปลี่ยนของกรมศุลกากรในการนำเข้า จะนำมาใช้เพื่อจัดทำรายงานภาษีซื้อในระบบภาษีมูลค่าเพิ่มตามประมวลรัษฎากรของกรมสรรพากรเท่านั้น เพื่อให้การคำนวณภาษีซื้อถูกต้องตรงกัน

การบันทึกบัญชี กรณีบริษัทกำหนดนโยบายบัญชีใช้อัตราแลกเปลี่ยนอัตราขายของธนาคารพาณิชย์ที่กิจการใช้อยู่

วันที่ 15 มกราคม เดบิต ซื้อ/สินค้าระหว่างทาง 3,105,000 บาท

เครดิต เจ้าหนี้การค้า 3,105,000 บาท

(บันทึกรายการซื้อสินค้าโดยการนำเข้าจากต่างประเทศตามวันที่ใบตราส่ง อัตราแลกเปลี่ยน 1 USD = 31.05 บาท จำนวน 100,000 USD)

วันที่ 24 มกราคม เดบิต อากรขาเข้า/สินค้าระหว่างทาง 156,000 บาท

ภาษีซื้อ 229,320 บาท

ค่าใช้จ่ายออกของ/สินค้าระหว่างทาง 2,000 บาท

เครดิต เงินฝากธนาคาร 387,320 บาท

(บันทึกรายการจ่ายอากรขาเข้า ภาษีมูลค่าเพิ่ม และค่าคลังสินค้า)

วันที่ 25 มกราคม เดบิต สินค้า 3,263,000 บาท

เครดิต สินค้าระหว่างทาง 3,263,000 บาท

(บันทึกสินค้าเข้าคลังตามใบรับของ)

ข้อสังเกต

การใช้อัตราแลกเปลี่ยนขายของธนาคารพาณิชย์ที่กิจการใช้อยู่ จะทำให้มูลค่าของรายการแตกต่างจากการใช้อัตราแลกเปลี่ยนเฉลี่ยขายของธนาคารแห่งประเทศไทย ซึ่งเมื่อกิจการกำหนดเป็นนโยบายบัญชีแล้วจะต้องใช้อย่างสม่ำเสมอ

กรณีการนำเข้าสินค้าจากต่างประเทศด้วยราคา FOB (Free on Board) จะรับรู้รายการนำเข้าเช่นเดียวกับ CIF คือ รับรู้รายการเมื่อรับมอบสินค้าตามวันที่ใบตราส่ง (BL Date) ยอดซื้อที่บันทึกบัญชีจะไม่ตรงกับใบขนขาเข้า เนื่องจากระบบภาษีมูลค่าเพิ่มจะใช้เงื่อนไข CIF ในการคำนวณภาษีซื้อ

ปลดล็อกคลังความรู้ภาษี-บัญชีแบบมืออาชีพ