การเก็บภาษีการจราจรติดขัด

บทความในตอนนี้ ผู้เขียนขอนำเสนอเกี่ยวกับการจัดเก็บภาษีการจราจรติดขัด สืบเนื่องจากปัญหาการจราจรในเขตเมืองหลวงหรือกรุงเทพมหานครเป็นปัญหาคู่กับสังคมไทยมาเป็นเวลาช้านานและยังเป็นปัญหาที่แก้ไม่ได้ ทั้งนี้ ปัญหาจราจรติดขัดเกิดจากหลายปัจจัย 

บางครั้งการแก้ด้วยการขยายถนนก็ยิ่งทำให้การจราจรติดขัดมากขึ้น แม้รัฐบาลจะมีการแก้ไขระยะยาวโดยเน้นการพัฒนาระบบขนส่งสาธารณะที่ดีและการบังคับใช้กฎหมายอย่างเคร่งครัด รวมถึงการปรับพฤติกรรมผู้ขับขี่ยานพาหนะที่ชอบขับย้อนศรจนเกิดอุบัติเหตุเป็นสาเหตุที่ทำให้การจราจรชะงักและติดขัดอย่างรุนแรง การก่อสร้าง/ซ่อมแซมถนนทำให้ช่องจราจรลดลง สภาพอากาศที่ฝนตกหนักหรือหมอกลงจัดทำให้ทัศนวิสัยแย่ลงและต้องขับช้าลง ปัญหาโครงสร้างพื้นฐาน ปัญหาคอขวด สัญญาณไฟจราจรไม่เหมาะสม การออกแบบถนนที่ไม่เอื้อต่อการไหลเวียน การกระจุกตัวของความเจริญ คนมุ่งหน้าเข้าเมืองใหญ่ทำให้รถยนต์ส่วนตัวมีจำนวนมหาศาล ส่งผลให้เสียเวลาเดินทางนานขึ้น สิ้นเปลืองพลังงาน เสียโอกาสทางเศรษฐกิจ เสียสุขภาพ เกิดความเครียดสะสม ความดันโลหิตสูง โรคซึมเศร้า อาการโมโหบนท้องถนน (Road Rage) นั่นก็คือ ปัญหาการจราจรที่ทำให้ทุกคนได้รับผลกระทบโดยเฉพาะเรื่องเวลาที่เราจะต้องเสียไป ฉะนั้น ทางภาครัฐจึงต้องพยายามวางแผนเพื่อขจัดปัญหานี้ไปให้ได้ เมื่อได้มีการศึกษาเมืองใหญ่ ๆ ทั่วโลกพบว่า จะใช้ระบบการขนส่งสาธารณะเป็นหลัก ใช้รถส่วนตัวในเขตเมืองจำนวนน้อย เพราะการใช้รถส่วนตัวมากทำให้เปลืองพื้นที่ถนนมากจนทำให้มีการจราจรที่คับคั่งจนเกินไป เมื่อเทียบกับการขนส่งสาธารณะ เช่น รถใต้ดิน รถไฟ รถเมล์ที่ใช้พื้นที่ต่อคนน้อยกว่ารถส่วนตัวมากมายหลายเท่า 

สาเหตุที่คนในกรุงเทพมหานครหรือคนที่ทำงานในเมืองส่วนใหญ่ใช้รถส่วนตัวกันมากเป็นทั้งเรื่องค่านิยมและเนื่องมาจากไม่มีบริการขนส่งสาธารณะที่ดีพอ ดังนั้นการจะแก้ปัญหาจราจรในกรุงเทพมหานครจึงต้องจำกัดปริมาณการใช้รถส่วนบุคคลหรือลดปริมาณของรถที่วิ่งบนถนนให้มากที่สุด ควบคู่กับการขยายถนนให้กว้างเท่ากันตลอดสาย มีการกำหนดจุดเส้นทางให้รถที่ออกจากตรอกซอกซอยไปออกในทางเดียวกันเพื่อลดการวิ่งสวนทางกันและให้วิ่งเป็นทางตรงให้มากที่สุด ทำสะพานลอยหรืออุโมงค์ตามสี่แยกเพื่อให้ลดไหลลื่น แก้ปัญหาหากมีเหตุกีดขวางเส้นทางการจราจรให้ได้เร็วที่สุด วางแผนการขุดเจาะและปรับปรุงพื้นผิวจราจรเท่าที่จำเป็นและให้เป็นระบบเป็นระเบียบมากขึ้น โดยให้เหลือเส้นทางที่รถจะสัญจรให้ได้มากที่สุด ทั้งนี้ ต้องปรับปรุงระบบการขนส่งมวลชนให้ดีได้มาตรฐานที่สุด มีความสะดวกสบาย ไม่แพง เพื่อให้ประชาชนทั่วไปได้ใช้อย่างสบายใจ นอกจากนี้ จะต้องปลูกฝังค่านิยมให้ประชาชนผู้ใช้รถใช้ถนนให้ความร่วมมือในการเคารพกฎจราจรอย่างเคร่งครัดและไม่ประมาทในการขับขี่ หากรัฐมีระบบการขนส่งมวลชนที่มีการบริการที่ดีอย่างทั่วถึง ประชาชนก็อยากใช้บริการไม่ต้องซื้อรถมาขับเองให้สิ้นเปลือง ทั้งนี้ รัฐต้องปรับปรุงการปล่อยสัญญาณไฟจราจรให้สัมพันธ์กันเพื่อให้รถวิ่งได้ต่อเนื่องตลอดเส้นทาง ข้อสำคัญที่สุด รัฐจะต้องพยายามควบคุมการใช้ถนนให้มีความพอดีกับจำนวนรถที่เพิ่มขึ้น การออกกฎหมายเพื่อควบคุมการซื้อรถใหม่ถือว่าเป็นเรื่องสำคัญ คนที่จะซื้อรถยนต์ได้จะต้องเป็นผู้ที่มีความพร้อม หากเป็นไปได้ควรจะต้องซื้อรถใหม่ด้วยเงินสดเท่านั้น และต้องมีการปรับปรุงระบบการจัดเก็บภาษีรถให้สูงขึ้น หากซื้อรถแล้วต้องมีที่จอดรถ ห้ามมาจอดในถนนสาธารณะ รถเก่าเกิน 10 ปีจะต้องวิ่งในเส้นทางและเวลาที่กำหนดไว้เพื่อการหย่อนใจ และให้ไปวิ่งได้เฉพาะในต่างจังหวัดเท่านั้น เพิ่มมาตรการในการออกใบอนุญาตขับขี่เข้มงวดและยากขึ้น คนเจ็บป่วยและคนชราไม่ควรที่จะได้รับอนุญาตให้มีการขับขี่รถยนต์ ทั้งนี้ เพื่อความปลอดภัยและลดอุบัติเหตุอันจะเป็นสาเหตุให้การจราจรติดขัด

การจัดเก็บภาษีจราจร

การจัดการแก้ไขปัญหาจราจรที่เกิดขึ้นในเขตเมืองของต่างประเทศ มีการนำระบบการจัดเก็บภาษีและค่าธรรมเนียมมาใช้บังคับ แม้นโยบายดังกล่าวจะมีผู้คัดค้านเป็นจำนวนมาก แต่ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นทั้งในแง่ของการบรรเทาปัญหาจราจรในพื้นที่ชั้นในและปัญหาอื่นที่สืบเนื่องต่อจากกัน รวมทั้งในแง่ผลจากการจัดสรรรายได้ที่ได้รับจากการจัดเก็บเพื่อนำไปใช้ประโยชน์ต่าง ๆ นั้น ทำให้การจัดเก็บภาษีจราจรเป็นที่ยอมรับและได้รับความสนใจมากขึ้นเรื่อย ๆ เกี่ยวกับเรื่องนี้นายสหรัฐ อกนิษฐศาสตร์ ขณะเป็นนักศึกษาระดับชั้นปริญญาโท คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ได้จัดทำวิทยานิพนธ์เรื่อง มาตรการภาษีและค่าธรรมเนียมเพื่อบรรเทาปัญหาจราจรในกรุงเทพมหานคร ในการศึกษาได้อ้างอิงกฎหมายและระเบียบเกี่ยวกับการจัดเก็บภาษีหรือค่าธรรมเนียมของต่างประเทศมาใช้แก้ไขปัญหาจราจร โดยผู้ศึกษาได้ยกตัวอย่างการแก้ไขปัญหาการจราจรในกรุงสตอกโฮล์มซึ่งเป็นเมืองหลวงของประเทศสวีเดน เพื่อชี้ให้เห็นถึงข้อพิจารณาในเชิงรูปแบบและเชิงเนื้อหาโครงสร้าง รวมถึงการจัดสรรรายได้จากการจัดเก็บ ตลอดจนข้อพิจารณาอื่นที่น่าสนใจ อันจะสามารถนำไปใช้วิเคราะห์เปรียบเทียบมาตรการของประเทศไทย ซึ่งจะเป็นประโยชน์ในการเสนอแนวทางการแก้ไขปัญหาจราจรในพื้นที่กรุงเทพมหานครต่อไป^[1]

การแก้ไขปัญหาการจราจรในกรุงสตอกโฮล์ม

ประเทศสวีเดนเป็นประเทศที่ตั้งอยู่ในทวีปยุโรปตอนเหนือ มีเมืองหลวงชื่อว่ากรุงสตอกโฮล์ม (Stockholm City) มีเนื้อที่ประมาณ 187.16 ตารางกิโลเมตร และเป็นพื้นที่สีเขียวประมาณร้อยละ 40 ปัจจุบันกรุงสต็อกโฮล์มมีประชากรในเขตเทศบาล (Municipality) กว่า 1 ล้านคน ในเขตเมือง (Urban Area) ประมาณ 1.6 ล้านคน และเขตนคร (Metropolitan Area) ประมาณ 2.4 ล้านคน ทำให้เป็นเมืองที่มีประชากรมากที่สุดในสวีเดนและในกลุ่มประเทศสแกนดิเนเวีย แม้กรุงสตอกโฮล์มจะเป็นเมืองหลวงที่มีขนาดไม่ใหญ่มาก แต่มีความหนาแน่นของประชากร 5,200 คน/ตารางกิโลเมตร (13,000 คน/ตารางไมล์)^[2] และมีแนวโน้มที่จะมีจำนวนประชากรเพิ่มมากขึ้น ทำให้ปริมาณการจราจรตลอดจนความต้องการในการเดินทางในเมืองเพิ่มมากขึ้นด้วย จึงมีการเรียกร้องให้มีการแก้ไขปัญหาการจราจรติดขัด ประเทศสวีเดนจึงมีการนำมาตรการการจัดเก็บเงินค่าจราจรติดขัดเพื่อแก้ไขปัญหาจราจรติดขัดในพื้นที่ชั้นในของเมืองหลวง โดยระบบการจัดเก็บเงินค่าจราจรติดขัดมีลักษณะเป็นภาษีอย่างหนึ่งที่เรียกว่า ภาษีการจราจรติดขัด (Congestion Tax)^[3] การจัดเก็บภาษีนี้มีความเป็นมาทางการเมือง เพราะก่อนมีการนำมาใช้บังคับในกรุงสตอกโฮล์มดังที่เห็นในปัจจุบัน มีการจัดเก็บเงินในลักษณะนี้ในพื้นที่ของกรุงสตอกโฮล์มตั้งแต่ในช่วง พ.ศ. 2533 - 2540 จากความตกลงของรัฐบาลกลางแห่งประเทศสวีเดน และบรรดาหน่วยงานท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องเพื่อให้มีการจัดเก็บเงินค่าใช้ถนน (Road Charging) เพื่อใช้เป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาโครงการก่อสร้างสาธารณูปโภค แต่กระแสตอบรับไม่ดีนัก ประกอบกับปัจจัยทางการเมืองที่เกิดขึ้นทำให้ไม่ได้มีการจัดเก็บเงินดังกล่าวแต่อย่างใด