Financial Reporting จากงบการเงิน สู่เครื่องมือเชิงกลยุทธ์ของผู้บริหาร

ในโลกของบริษัทจดทะเบียนและองค์กรขนาดใหญ่ งบการเงินไม่ควรถูกมองว่าเป็นเพียงเอกสารที่จัดทำขึ้นเพื่อปิดงบการเงินประจำปีเมื่อสิ้นสุดรอบบัญชีในแต่ละปี หรือการจัดทำงบการเงินเป็นภารกิจของฝ่ายบัญชีและการเงินเพียงฝ่ายเดียวอีกต่อไป

งบการเงินในวันนี้ คือ ผลลัพธ์ของการตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ที่ผู้บริหารระดับสูงของแต่ละองค์กรที่สะท้อนถึงผลการดำเนินงาน ผลการบริหารงาน ตลอดจนผลการเลือกดำเนินกลยุทธ์การตัดสินใจ บริหารธุรกิจตามสิ่งที่ทีมผู้บริหารได้ตัดสินใจลงมือปฏิบัติ ซึ่งเป็นผลสะท้อนจากเหตุการณ์ในอดีตที่เกิดขึ้นมาผ่านงบการเงินประจำปี

และในขณะเดียวกัน งบการเงินก็เป็นข้อมูลตั้งต้นที่กำหนดทิศทางการตัดสินใจในอนาคตสำหรับนักลงทุนจำนวนมากที่ใช้ข้อมูลประกอบเพื่อตัดสินใจในการนำเงินลงทุนของตนเองเลือกลงทุนกับบริษัทฯ เพื่อความหวังว่าเงินออมของตนเองนั้นจะเติบโต งอกเงย ผ่านฝีมือการบริหารกิจการของผู้บริหารบริษัทฯ ซึ่งสะท้อนตัวเลขข้อมูลได้ผ่านงบการเงินประจำปีที่ตนเองได้อ่านและวิเคราะห์ผลลัพธ์ที่แสดงออกมานั่นเอง

งบการเงินจึงเป็น “ภาษา” ที่แต่ละองค์กรใช้สื่อสารกับตลาดทุน เป็นภาษาที่สะท้อนว่า องค์กรนี้คิดอย่างไร บริหารงานอย่างไร และสร้างคุณค่าให้ผู้ถือหุ้นอย่างไร ตัวเลขในงบการเงินไม่ได้บอกเพียงว่า “กำไรเท่าไร” แต่จะบอกถึงว่า กำไรนั้นมาจากอะไร มีคุณภาพแค่ไหน และสามารถเกิดซ้ำได้หรือไม่

งบการเงินสำหรับผู้บริหาร คือ “แดชบอร์ดขององค์กร” ที่สะท้อนประสิทธิภาพของการตัดสินใจที่ผ่านมา ทั้งในเรื่องกลยุทธ์ ต้นทุน การลงทุน และการบริหารความเสี่ยง งบการเงินที่ดีจึงไม่ใช่งบที่สวยงาม แต่เป็นงบที่ทำให้ผู้บริหารมองเห็นสัญญาณเตือนล่วงหน้าและสามารถปรับทิศทางได้ก่อนที่ปัญหาจะปรากฏชัด

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่พบได้บ่อยในองค์กรขนาดใหญ่ คือ ผู้บริหารจำนวนมาก “อ่านงบการเงินเป็น” แต่ยัง “อ่านงบการเงินในมุมของนักลงทุนไม่เป็น”

การอ่านงบการเงินในมุมผู้จัดทำ มักโฟกัสที่ความถูกต้อง ครบถ้วน และเป็นไปตามมาตรฐานบัญชี และรายงานทางการเงิน แต่การอ่านงบการเงินในมุมผู้ใช้ข้อมูลเพื่อการตัดสินใจ ต้องมองลึกไปถึงคุณภาพของกำไร ความแข็งแรงของกระแสเงินสด และความสามารถขององค์กรในการเติบโตอย่างยั่งยืน

บทความนี้เขียนขึ้นเพื่อชวนผู้บริหาร “เปลี่ยนมุมมองการอ่านงบการเงิน” จากมุมมองงบการเงินในฐานะเอกสารทางเทคนิค ไปสู่การใช้ Financial Reporting เป็น “เครื่องมือคิดเชิงกลยุทธ์” ที่ช่วยให้ผู้บริหาร นักลงทุน และคณะกรรมการ พูดภาษาเดียวกันและตัดสินใจบนข้อมูลชุดเดียวกันอย่างมั่นใจ

นักลงทุนอ่านงบการเงิน “ต่าง” จากนักบัญชีอย่างไร เมื่อคำถามเริ่มต้นไม่เหมือนกัน คำตอบที่ได้รับจึงต่างกัน

ความเข้าใจที่พบได้ในองค์กรขนาดใหญ่เป็นประจำคือ ผู้บริหารทุกคนเชื่อว่า “ถ้างบการเงินถูกต้องและผ่านการตรวจสอบแล้ว นักลงทุนก็น่าจะเข้าใจและเชื่อมั่นในองค์กร”

ซึ่งในความเป็นจริง การที่งบการเงิน “ถูกต้องตามมาตรฐานรายงานทางการเงิน” นั้นเป็นเพียงเงื่อนไขขั้นต่ำที่ต้องมีอยู่แล้วเป็นปกติ ไม่ใช่เงื่อนไขเพียงพอสำหรับการสร้างความเชื่อมั่นจากนักลงทุน

นักบัญชีกับนักลงทุนอ่านงบการเงินโดยมี “จุดเริ่มต้นของคำถาม” ต่างกัน นักบัญชีมุ่งพิจารณาความถูกต้อง ครบถ้วน และเป็นไปตามมาตรฐานทางบัญชี ขณะที่นักลงทุนตั้งคำถามถึงศักยภาพการเติบโต ความสามารถในการทำกำไร และความเสี่ยงในอนาคต เมื่อคำถามตั้งต้นไม่เหมือนกัน คำตอบที่แต่ละฝ่ายมองเห็นจากงบการเงินจึงแตกต่างกันอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

มุมมองของนักบัญชี : มองเรื่องความถูกต้องและการปฏิบัติตามมาตรฐานการรายงานทางการเงินเป็นหลัก

เนื่องจากบทบาทของนักบัญชี คือ การทำให้มั่นใจว่าตัวเลขถูกต้อง ครบถ้วน การรับรู้รายได้ ค่าใช้จ่าย และสินทรัพย์เป็นไปตามมาตรฐาน งบการเงินสะท้อนสถานะทางการเงิน ณ วันที่รายงานอย่างถูกต้อง ส่วนประกอบเหล่านี้คือรากฐานที่สำคัญของระบบเศรษฐกิจและเป็นหน้าที่ที่ขาดไม่ได้

ในมุมมองของนักลงทุน : มองเรื่องคุณภาพของธุรกิจและการตัดสินใจ

นักลงทุนไม่ได้ลงทุนใน “งบการเงิน” แต่นักลงทุนลงทุนในธุรกิจและทีมผู้บริหาร ดังนั้นคำถามที่นักลงทุนใช้ในการอ่านงบการเงินจึงเป็นคำถามเชิงธุรกิจและเชิงกลยุทธ์ ได้แก่

•       ธุรกิจนี้มีคุณภาพแค่ไหน

•       โมเดลรายได้ธุรกิจนี้มีความสามารถในการแข่งขันทางธุรกิจมากน้อยขนาดไหน

•       กำไรที่เกิดขึ้นสามารถเกิดซ้ำได้หรือไม่

•       กระแสเงินสดสามารถรองรับการเติบโตในอนาคตเพียงพอไหม

•       ผู้บริหารเข้าใจความเสี่ยงและบริหารความเสี่ยงได้อย่างเป็นระบบมากน้อยเพียงใด

ดังนั้นตัวเลขที่รายงานในงบการเงินจึงไม่ได้ถูกใช้เป็น “คำตอบ” ให้นักลงทุนเพียงอย่างเดียว แต่ถูกใช้เป็นหลักฐานประกอบเพื่อพิสูจน์สมมติฐานที่นักลงทุนตั้งขึ้นมาประกอบการตัดสินใจในการลงทุนแต่ละกิจการ

นักลงทุนส่วนใหญ่ไม่ได้เริ่มต้นอ่านข้อมูลจากรายงานงบกำไรขาดทุนของกิจการ

นักลงทุนเริ่มจากอ่านและศึกษาข้อมูลของแต่ละกิจการจากเรื่องราวของธุรกิจ ทิศทางการเติบโตของอุตสาหกรรม ตลอดจนกลยุทธ์ที่ผู้บริหารสื่อสารข้อมูลกิจการไปยังสื่อต่าง ๆ หลังจากศึกษาข้อมูลที่กล่าวมาแล้วเบื้องต้น นักลงทุนจึงเข้ามาดูตัวเลขรายงานทางการเงินว่ามีความสอดคล้องกับเรื่องราวเหล่านั้นหรือไม่

หากผู้บริหารบริษัทฯ สื่อสารว่า “มุ่งเน้นการเติบโตอย่างยั่งยืน” แต่ข้อมูลในรายงานงบการเงินสะท้อนว่ากระแสเงินสดจากการดำเนินงานติดลบ เงินลงทุนถูกตัดทอนในส่วนพัฒนาบุคลากรหรือการพัฒนาเทคโนโลยีเพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน หนี้สินระยะสั้นเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ นักลงทุนจะตั้งคำถามหรือตั้งข้อสงสัยภายในใจทันที แม้ว่างบกำไรขาดทุนจะรายงานออกมาว่า “มีกำไรสุทธิ” ซึ่งจะเป็นตัวเลขข้อมูลที่ดูดีในระยะสั้นทันทีในความเข้าใจของนักลงทุน

ดังนั้นงบการเงินในสายตานักลงทุน คือ กระจกสะท้อนวิธีการคิดของผู้บริหาร นักลงทุนอ่านข้อมูลงบการเงินเพื่อประเมิน “วิธีการคิด” ของผู้บริหาร ไม่ได้เป็นเพียงผลลัพธ์ทางตัวเลข แต่มองถึง....

▪  การตัดสินใจเรื่องราคา

▪  โครงสร้างต้นทุน

▪  การลงทุน

▪  การบริหารเงินสด

▪  การบริหารความเสี่ยง

ทั้งหมดนี้จะถูกบันทึกข้อมูลอยู่ในงบการเงินอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ งบการเงินจึงเปรียบเสมือนเป็น “บันทึกข้อมูลการตัดสินใจของผู้บริหาร” ที่ผู้ที่เกี่ยวข้องในตลาดทุนสามารถเปิดอ่านย้อนหลังได้เป็นประจำทุกๆ ไตรมาสและทุก ๆ ปี

งบการเงินที่ดีต้องตอบคำถามนักลงทุนได้

งบการเงินที่ดีในสายตานักลงทุน ไม่ใช่งบการเงินที่ไม่มีข้อสังเกต แต่คือ “งบการเงินที่สามารถอธิบายได้อย่างมีเหตุผล” นักลงทุนสามารถยอมรับในความผันผวนของผลการดำเนินงานกิจการ สามารถยอมรับกำไรที่ลดลงได้ในบางช่วงเวลา เมื่อผู้บริหารสามารถอธิบายได้ว่า....

▪  เกิดจากปัจจัยและสาเหตุอะไร

▪  เป็นเรื่องราวเพียงชั่วคราวหรือเป็นปัญหาเชิงโครงสร้าง

▪  ภายในองค์กรมีแผนการรับมืออย่างไร

ทว่าในทางกลับกัน งบการเงินที่ผ่านการตรวจสอบอย่างถูกต้อง ครบถ้วน แต่ถ้าผู้บริหารไม่สามารถตอบคำถามเชิงธุรกิจกับนักลงทุนได้ผ่านข้อมูลงบการเงินที่รายงานออกมา นักลงทุนก็อาจจะไม่เกิดความเชื่อมั่นระยะยาวต่อผู้บริหารกิจการนั้น ๆ ได้

การอ่านงบการเงินแบบนักลงทุนจึงไม่ใช่การหาจุดผิดพลาดในงบการเงิน แต่เป็นการมองหา “ความหมายของตัวเลข” ที่แสดงออกมาในงบการเงิน เมื่อผู้บริหารสามารถอ่านงบการเงินในมุมเดียวกับนักลงทุน การสื่อสารกับผู้คนที่อยู่ในตลาดทุนจะมีความคมชัดมากขึ้น ส่งผลต่อการตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ให้มีคุณภาพมากขึ้น และองค์กรจะได้รับความเชื่อมั่นที่ยั่งยืนมากกว่าตัวเลขกำไรระยะสั้นที่รายงานออกมาในงบการเงินนั่นเอง