การบัญชีเกี่ยวกับ กิจกรรมต่างประเทศ (ตอนที่ 1)

ความต้องการสินค้าและบริการของลูกค้ามีความแตกต่างกันตามวัตถุประสงค์ ซึ่งสินค้าและบริการที่มีจำหน่ายนั้นมีแหล่งที่มาทั้งภายในและภายนอกประเทศ แสดงให้เห็นว่าการดำเนินธุรกิจย่อมมีกิจการบางส่วนที่ต้องติดต่อทำการค้ากับต่างประเทศ การติดต่อสื่อสารกับต่างประเทศในยุคนี้มีความสะดวกและคล่องตัว โดยอาศัยเทคโนโลยีทำให้กิจกรรมทางธุรกิจระหว่างประเทศมีการขยายตัวมากยิ่งขึ้น

กิจกรรมต่างประเทศที่เกิดขึ้นจึงมีความเกี่ยวข้องกับสกุลเงิน เนื่องจากแต่ละประเทศมีการใช้สกุลเงินที่แตกต่างกัน ดังนั้นการบัญชีที่เกี่ยวข้องกับต่างประเทศจึงต้องคำนึงถึงสกุลเงินและอัตราแลกเปลี่ยนที่เกี่ยวข้อง

กิจกรรมต่างประเทศ

การค้าที่ธุรกิจมีความเกี่ยวข้องกับต่างประเทศนั้นมีขอบเขตที่กว้างขวาง เกิดจากความต้องการสินค้าหรือบริการที่ไม่อาจจหาได้ในประเทศหรือราคาในประเทศมีต้นทุนที่สูงกว่า การดำเนินงานของธุรกิจจึงต้องมีความเกี่ยวข้องกับคู่ค้าที่อยู่ต่างประเทศ โดยมีกิจกรรมเกี่ยวกับต่างประเทศที่สำคัญกับการดำเนินงานของธุรกิจมักจะเกิดขึ้นในเรื่องต่อไปนี้

1. การนำสินค้าเข้า

2. การส่งสินค้าออก

3. การให้บริการและรับบริการที่เกี่ยวกับต่างประเทศ

3. การกู้ยืมเงินจากต่างประเทศ

4. การให้กู้เงินเป็นเงินตราต่างประเทศ

5. การลงทุนในต่างประเทศ

การดำเนินการของธุรกิจที่เกิดกิจกรรมต่างประเทศดังกล่าวข้างต้นนั้นจะกำหนดมูลค่าของรายการที่ไม่ใช่สกุลเงินบาท หากรายการดังกล่าวกำหนดจำนวนเงินที่ตกลงกันเป็นสกุลเงินบาทก็จะไม่มีประเด็นในการบันทึกบัญชี แต่เมื่อข้อตกลงได้กำหนดรายการที่ไม่ใช่สกุลเงินบาท จึงเกิดประเด็นเกี่ยวกับอัตราแลกเปลี่ยนที่นักบัญชีต้องนำมาพิจารณาสำหรับรายการกิจกรรมต่างประเทศ

ในทางปฏิบัติมีมาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 21 เรื่อง ผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงของอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ ที่ให้แนวทางการดำเนินงานทางบัญชีเกี่ยวกับอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราที่จะทำให้งบการเงินสะท้อนมูลค่าที่แท้จริง

ตัวอย่างที่ 1

กิจการในประเทศไทยซื้อขายสินค้ากับกิจการในประเทศจีนโดยกำหนดราคาสินค้าเป็นเงินหยวน หรือกิจการในประเทศไทยซื้อเครื่องจักรจากประเทศเยอรมันได้กำหนดสกุลเงินที่ชำระราคาเป็นเงินยูโร กิจการในประเทศไทยจึงต้องแปลงค่าเงินตราต่างประเทศให้เป็นสกุลเงินบาทตามที่มาตรฐานการบัญชีได้ให้แนวทางไว้ เพื่อสามารถบันทึกบัญชีและจัดทำงบการเงินต่อไป

การบัญชีเกี่ยวกับกิจกรรมต่างประเทศ

การบัญชีเกี่ยวกับกิจกรรมต่างประเทศ (Foreign Activities Accounting) หมายถึง การบัญชีสำหรับรายการหรือกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่เกี่ยวข้องกับเงินตราต่างประเทศ หรือหน่วยงานของกิจการที่ดำเนินงานอยู่ในต่างประเทศ การบัญชีเกี่ยวกับกิจกรรมต่างประเทศตามมาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 21 เรื่อง ผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงของอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ ได้ให้แนวทางในการบันทึกบัญชี โดยต้องพิจารณาถึงลักษณะของกิจกรรมเกี่ยวกับต่างประเทศ ซึ่งแบ่งได้เป็น 2 ลักษณะ คือ

1. รายการที่เป็นเงินตราต่างประเทศ (Foreign Currency Transaction)

หมายถึง รายการทางบัญชีของกิจการที่เกิดขึ้นและมีการกำหนดมูลค่าเป็นเงินตราต่างประเทศในงบการเงินของกิจการ โดยอาจจะได้รับชำระหรือจะต้องจ่ายชำระเป็นเงินตราต่างประเทศ เช่น

1.1 การซื้อสินค้าและบริการจากต่างประเทศโดยจ่ายชำระเป็นเงินตราต่างประเทศ

1.2 การขายสินค้าและบริการให้ลูกค้าต่างประเทศโดยกำหนดชำระเงินเป็นเงินตราต่างประเทศ

1.3 การกู้ยืมหรือให้กู้ยืมเป็นเงินตราต่างประเทศ

1.4 การเป็นคู่สัญญาในสัญญาที่เป็นเงินตราต่างประเทศที่ยังไม่ปฏิบัติ

1.5 การได้มาหรือจำหน่ายไปซึ่งสินทรัพย์หรือการก่อหนี้หรือชำระหนี้ที่กำหนดเป็นเงินตราต่างประเทศ

มาตรฐานการบัญชีฉบับนี้กำหนดแนวปฏิบัติทางบัญชีเกี่ยวกับรายการที่เป็นเงินตราต่างประเทศที่เกี่ยวข้องกับรายการและยอดคงเหลือที่เป็นเงินตราต่างประเทศ โดยไม่รวมถึงการบัญชีสำหรับอนุพันธ์ซึ่งเป็นการป้องกันความเสี่ยงของรายการที่เป็นเงินตราต่างประเทศ และการป้องกันความเสี่ยงของเงินลงทุนสุทธิในหน่วยงานต่างประเทศ เนื่องจากอยู่ภายใต้ขอบเขตของมาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 9 เรื่อง เครื่องมือทางการเงิน

2. หน่วยงานต่างประเทศ (Foreign Operation)

หมายถึง การดำเนินธุรกิจในต่างประเทศในรูปแบบของบริษัทย่อย บริษัทร่วม กิจการร่วมค้า หรือสาขา ซึ่งสัมพันธ์กับกิจการที่เสนองบการเงิน