Pillar One กับภาษี จากการให้บริการดิจิทัลในต่างประเทศ (Digital Service Tax)

ในปี 2558 กลุ่มประเทศ G20 และ OECD ได้เผยแพร่ 2015 BEPS Action Plans (หรือที่เรียกกันว่า “BEPS 1.0”) และในปีต่อมา ได้ริเริ่มกรอบความร่วมมือ Inclusive Framework on Base Erosion and Profit Shifting (BEPS) เพื่อผลักดันให้นานาประเทศปฏิบัติตามแผนปฏิบัติการต่าง ๆ ใน BEPS 1.0

ทั้งนี้ แผนปฏิบัติการที่หนึ่งของ BEPS 1.0 (2015 BEPS Action 1 : Addressing the Tax Challenges of the Digital Economy)[2] มีการกล่าวถึงอุปสรรคในการจัดเก็บภาษีข้ามพรมแดนในเศรษฐกิจยุคดิจิทัล โดยเฉพาะในประเด็นของสิทธิในการจัดเก็บภาษี (Taxing Right) สำหรับเงินได้ที่เกิดขึ้นจากกิจกรรมข้ามพรมแดน ซึ่งมีแนวความคิดว่าควรจัดสรรสิทธิในการจัดเก็บภาษีดังกล่าวให้กับประเทศต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องอย่างเป็นธรรม

ด้วยเหตุนี้ แผนปฏิบัติการที่ 1 ของ BEPS 1.0 จึงได้นำเสนอแนวทางในการแก้ปัญหาการจัดเก็บภาษีเงินได้ระหว่างประเทศที่เกิดขึ้นจากโมเดลธุรกิจในยุคดิจิทัล โดยกลุ่มประเทศสมาชิกของกรอบความร่วมมือ Inclusive Framework (รวมถึงประเทศไทย)[3] ได้มีมติร่วมกันที่จะหาข้อสรุปในการแก้ไขปัญหาดังกล่าวในระยะยาว โครงการดังกล่าวของ Inclusive Framework ประกอบไปด้วย 2 ส่วนหลัก ๆ ได้แก่

1. การแบ่งสัดส่วนสิทธิในการจัดเก็บภาษีระหว่างประเทศ (Pillar One)

2. การจัดเก็บภาษีขั้นต่ำเพื่อแก้ปัญหาการถ่ายโอนกำไรระหว่างประเทศของกลุ่มบริษัทข้ามชาติ (Pillar Two หรือเรียกอีกอย่างว่า “Global Anti-Base Erosion : GloBE Proposal”) โครงการนี้รู้จักกันในชื่อว่า “BEPS 2.0”

อย่างไรก็ดี นับจนถึงปัจจุบัน การจัดเก็บภาษีตามหลัก Pillar One ก็ยังไม่มีความชัดเจนว่าจะมีผลบังคับใช้หรือไม่ เมื่อใด และมีความน่าจะเป็นว่าคงไม่มีผลบังคับใช้ในเวลาอันใกล้นี้ ด้วยเหตุนี้ บางประเทศจึงได้มีแนวโน้มที่จะออกกฎหมายภายในของตนออกมาเพื่อจัดเก็บภาษีดังกล่าวในทำนองเดียวกับ Pillar One

ในบทความนี้ เราจะมาดูกันว่า Pillar One มีหลักการอย่างไร และมีประเทศใดบ้างที่ออกกฎหมายจัดเก็บภาษีจากธุรกิจดิจิทัลแทนการบังคับใช้ Pillar One กันแล้วบ้าง และกฎหมายเหล่านั้นมีหลักในการจัดเก็บอย่างไร

Pillar One

Inclusive Framework ได้ตั้งคณะทำงานเพื่อหาทางออกที่จะเป็นฉันทามติของประเทศสมาชิก Inclusive Framework หรือที่เรียกว่า “Unified Approach” ในการขจัดอุปสรรคทางภาษีที่เกิดจากเศรษฐกิจยุคดิจิทัล (Programme of Work to Develop a Consensus Solution to the Tax Challenges Arising from the Digitalisation of the Economy)[4] Unified Approach ที่ Inclusive Framework คิดค้นขึ้นภายใต้ Pillar One ได้กำหนดจุดเกาะเกี่ยว (Nexus) ขึ้นใหม่ เพื่อสร้างสิทธิในการจัดเก็บภาษีให้ประเทศต่าง ๆ สามารถจัดเก็บภาษีจากบริษัทต่างประเทศโดยไม่ต้องคำนึงถึงการเข้ามาทางกายภาพ (Physical Presence) ในประเทศของตนได้ ทั้งนี้ กลุ่มกิจการข้ามชาติที่จะเข้าข่ายเสียภาษีตาม Pillar One จะจำกัดเฉพาะกลุ่มกิจการข้ามชาติซึ่งมีขนาดใหญ่และมีกำไรสูงมากจริง ๆ กล่าวคือ ต้องมีรายรับทั่วโลก (Global Revenue) เกินกว่า 20,000 ล้านยูโร และมีกำไรทั้งหมดเกินกว่า 10% ของรายรับทั่วโลก[5] กลุ่มกิจการข้ามชาติที่เข้าข่ายดังกล่าวจะต้องมีการเสียภาษีให้กับประเทศที่ลูกค้าของตนอยู่ (Market Jurisdiction) โดยตามหลัก Pillar One จะมีการปันส่วนกำไรไปให้กับประเทศ Market Jurisdiction เพื่อให้ประเทศ Market Jurisdiction มีสิทธิจัดเก็บภาษีสำหรับกำไรจากกลุ่มกิจการข้ามชาติที่มีขนาดใหญ่และมีกำไรสูง ซึ่งได้มีการประกอบกิจการในตลาดของประเทศนั้น ๆ แม้กลุ่มกิจการข้ามชาติจะไม่มีตัวตน (Physical Presence) ในประเทศนั้นก็ตาม โดย Pillar One กำหนดให้ปันส่วน 25% ของกำไรส่วนเกินของบริษัทข้ามชาตินั้นไปยังประเทศ Market Jurisdiction (Amount A) ทั้งนี้ หากประเทศ Market Jurisdiction ได้มีการจัดเก็บภาษีในส่วนของกำไรส่วนเกินของกลุ่มกิจการข้ามชาตินั้นไปแล้วตามกฎหมายภายในของตน จำนวนที่จะปันส่วนไปยังประเทศ Market Jurisdiction อาจจะต้องมีการปรับลดลงหรืออาจไม่ได้ปันส่วนแล้ว ประกอบกับต้องมีมาตรการในการขจัดภาษีซ้อนที่อาจจะเกิดขึ้นให้กับบริษัทข้ามชาติด้วย ทั้งนี้ ประเทศที่ต้องการบังคับใช้หลักตาม Pillar One จะต้องเข้าร่วมเป็นภาคีในความตกลงพหุภาคีว่าด้วยการจัดเก็บภาษีสำหรับ Amount A ตามหลัก Pillar One (Multilateral Convention to Implement Amount A of Pillar One) (MLC)

อนึ่ง มีข้อสังเกตว่า MLC มีการกำหนดห้ามไม่ให้ประเทศคู่ภาคีจัดเก็บภาษีจากการให้บริการดิจิทัล (Digital Services Tax) และมาตรการทางภาษีที่เกี่ยวข้องจากบริษัทใด ๆ ไม่ว่าบริษัทนั้นจะอยู่ในขอบเขตการบังคับของ Amount A หรือไม่ก็ตาม โดยมาตรการภาษีที่ MLC กำหนดว่าต้องยกเลิกดังกล่าว จะถูกกำหนดไว้ใน Annex A ของ MLC ส่วนมาตรการภาษีที่ประเทศภาคีจะบังคับใช้ในอนาคตเมื่อ MLC มีผลบังคับใช้แล้ว ประเทศภาคีนั้นสามารถหารือเพื่อหาข้อยุติว่ามาตรการนั้น ๆ ของตนเข้าข่ายเป็นมาตรการที่ขัดต่อ MLC หรือไม่

ทั้งนี้ เมื่อเดือนตุลาคม 2566 OECD ได้เผยแพร่ความตกลงพหุภาคีว่าด้วยการจัดเก็บภาษีสำหรับ Amount A ตามหลัก Pillar One (MLC) แต่ยังไม่ได้เปิดให้มีการลงนามในความตกลงดังกล่าวแต่อย่างใด

แนวทางการจัดเก็บภาษีจากการให้บริการดิจิทัลในต่างประเทศ (Digital Service Tax : DST)

ตัวอย่างการจัดเก็บภาษีในสหราชอาณาจักรและสาธารณรัฐฝรั่งเศส

(1) สหราชอาณาจักร

ในปี 2563 สหราชอาณาจักรได้มีการออก Finance Act 2020 เพื่อจัดเก็บภาษีในรูปแบบใหม่ เรียกว่า “Digital Services Tax” (DST) ซึ่งจัดเก็บจากรายรับจากการให้บริการดิจิทัลในสหราชอาณาจักรของนิติบุคคลในรอบระยะเวลาบัญชีหนึ่ง ๆ ทั้งนี้ ขอบเขตของการจัดเก็บภาษีจากการให้บริการดิจิทัลในสหราชอาณาจักรดังกล่าวจะจำกัดอยู่เพียงรายรับจากการให้บริการดิจิทัลของกลุ่มกิจการในรอบระยะเวลาบัญชีหนึ่ง ๆ ซึ่งรายรับดังกล่าวนั้นเกิดจากการให้บริการแก่ผู้ใช้ในสหราชอาณาจักร (Attributable to UK Users) โดยรายรับนี้ให้รวมจำนวนรายรับของสมาชิกในกลุ่มกิจการในรอบระยะเวลาบัญชีนั้น เฉพาะที่เกิดจากกิจกรรมการให้บริการดิจิทัล (Digital Service Activity) แก่ผู้ใช้ในสหราชอาณาจักร (UK Users)