VUCA World สถานการณ์ที่ผู้บริหารควรเตรียมรับมือ

“โลกาภิวัตน์ (Globalization)” จากสภาวะโลกไร้พรมแดน และในช่วงหลายปีที่ผ่านมา สภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจและธุรกิจทั่วโลกมีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วและยากต่อการคาดการณ์ ทั้งจากความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ การเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การแพร่ระบาดของโรค และพฤติกรรมผู้บริโภคที่เปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่อง ปัจจัยเหล่านี้ส่งผลให้การดำเนินธุรกิจต้องเผชิญกับความไม่แน่นอนมากกว่าที่เคย ส่งผลให้ผู้บริหารไม่สามารถที่จะใช้แนวคิดการบริหารแบบเดิมที่อาศัยข้อมูลในอดีตเพียงอย่างเดียวได้อีกต่อไป

จากปัจจัยข้างต้นส่งผลทำให้เกิดแนวคิด VUCA World ขึ้นมาและได้รับการยอมรับอย่างแพร่หลาย โดยใช้อธิบายลักษณะของโลกยุคใหม่ซึ่งเต็มไปด้วยความผันผวน ความไม่แน่นอน ความซับซ้อน และความคลุมเครือ ผู้บริหารที่สามารถปรับตัวได้อย่างรวดเร็ว มีระบบบริหารความเสี่ยงที่มีประสิทธิภาพ และใช้ข้อมูลทางบัญชีและการเงินประกอบการตัดสินใจอย่างเหมาะสม (ข้อมูลต้องมีความน่าเชื่อถือ ทันต่อเวลา) จะสามารถสร้างความได้เปรียบในการแข่งขันและเพิ่มความยั่งยืนให้แก่องค์กรได้

VUCA World คืออะไร เกี่ยวข้องกับการดำเนินชีวิตและการดำเนินธุรกิจอย่างไร

VUCA เป็นคำย่อที่เกิดขึ้นจากวงการทหารของสหรัฐอเมริกา และต่อมาได้นำมาใช้ในวงการบริหารธุรกิจเพื่ออธิบายสภาพแวดล้อมที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วโดยมีองค์ประกอบสำคัญ 4 ประการ ได้แก่

1) Volatility (ความผันผวน) : หมายถึง การเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็วและรุนแรง เช่น ราคาพลังงาน อัตราดอกเบี้ย อัตราแลกเปลี่ยน หรือราคาวัตถุดิบที่ผันผวน ผลกระทบต่อการดำเนินธุรกิจ ต้นทุนที่เพิ่มสูงขึ้น กำไรลดลง ราคาขายไม่สามารถปรับได้ทัน กระแสเงินสดอาจจะเกิดการตึงตัว

2) Uncertainty (ความไม่แน่นอน) : เป็นสถานการณ์ที่ไม่สามารถคาดการณ์อนาคตได้อย่างแม่นยำ แม้ว่าจะมีข้อมูลจำนวนมากก็ตาม เช่น การเปลี่ยนแปลงนโยบายของภาครัฐ ภาวะเศรษฐกิจโลก หรือการเกิดโรคระบาด (จากสถานการณ์โรคระบาดโควิด 19 จะเห็นภาพได้อย่างชัดเจน) แผนการขาย การลงทุน การจัดการที่ไม่ทันต่อสถานการณ์ อาจจะเกิดความเสียหายได้

3) Complexity (ความซับซ้อน) : สถานการณ์ที่มีปัจจัยหลายด้านเชื่อมโยงกันส่งผลกระทบต่อกันจนผู้บริหารไม่สามารถตัดสินใจโดยดูเพียงข้อมูลด้านใดด้านหนึ่งได้ ปัญหาที่เกิดขึ้นไม่ได้มีสาเหตุเดียว และการแก้ปัญหาหนึ่งอาจทำให้เกิดปัญหาอีกหลายเรื่องตามมา ดังนั้นผู้บริหารควรต้องมองเห็นภาพรวมของธุรกิจ เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างต้นทุน รายได้ กระแสเงินสด ความเสี่ยง และผลตอบแทน จึงจะช่วยให้สามารถตัดสินใจได้อย่างรอบคอบในสภาพแวดล้อมที่มี Complexity (ความซับซ้อน) สูง และลดโอกาสเกิดผลกระทบที่ไม่คาดคิดจากการตัดสินใจที่มองเพียงมิติเดียว ยกตัวอย่างเช่น องค์กรทำธุรกิจขายเครื่องใช้ไฟฟ้า ผู้บริหารพบว่ายอดขายลดลงอย่างน่าตกใจ จึงคิดว่าปัญหาน่าจะเกิดจากราคาขาย จึงตัดสินใจลดราคาขายเครื่องใช้ไฟฟ้า 15 % ปรากฏว่าลูกค้าเพิ่มขึ้น ยอดขายเพิ่มขึ้น แต่ผลตามมาคือกำไรต่อชิ้นลดลง กระแสเงินสดลดลง (ขายเงินเชื่อมากกว่าเงินสด) ต้องหาเงินทุนมาหมุนเวียนมาลงทุนซื้อสินค้าเพิ่ม ต้องกู้เงิน ดอกเบี้ยสูงขึ้นตาม ผลโดยรวมกำไรกลับลดลง ลักษณะดังกล่าวเรียกได้ว่า Complexity ความซับซ้อน ผู้ประกอบการจึงจำเป็นต้องพิจารณาข้อมูลในหลายมิติเพื่อการตัดสินใจที่รอบคอบในทุกด้าน

4) Ambiguity (ความคลุมเครือ) : สถานการณ์ที่ข้อมูลมีไม่เพียงพอหรือมีข้อมูลหลายชุดที่ตีความได้หลายแบบ ทำให้ไม่สามารถคาดการณ์ผลลัพธ์ได้อย่างมั่นใจ แม้ผู้บริหารจะมีประสบการณ์หรือมีข้อมูลในอดีตก็ตาม ในโลก VUCA ความเสี่ยงไม่ได้เกิดจากการไม่มีข้อมูลเสมอไป แต่เกิดจากการตีความข้อมูลที่คลุมเครือผิดพลาดหรือรอความชัดเจนจนเสียโอกาสในการแข่งขัน ยกตัวอย่างเช่น รัฐบาลประกาศว่าจะสนับสนุนอุตสาหกรรมสีเขียว (Green Industry) แต่ข้อมูลที่ปรากฏยังไม่มีความชัดเจนว่าตกลงแล้วรัฐบาลจะให้ผู้ประกอบการใช้มาตรฐานใด ต้องลงทุนเท่าใด ประกาศดังกล่าวจะเป็นภาคบังคับหรือสมัครใจ หากเป็นภาคบังคับถ้าไม่ปฏิบัติจะมีผลอย่างไร จะเริ่มมีผลบังคับใช้เมื่อไร และลูกค้าจะให้ความสำคัญจริงหรือไม่ ดังนั้นผู้บริหารอาจจะลังเลว่าจะเอาอย่างไรดี จะลงทุนตอนนี้หรือรอประกาศออกมาก่อน รวมถึงควรรอดูบริษัทอื่น – คู่แข่งว่าจะดำเนินการอย่างไรหรือไม่ ก่อนที่จะตัดสินใจลงทุน ซึ่งจะเห็นว่าทุกทางเลือกมีความเสี่ยง เรียกว่า Ambiguity และถ้าเราจะมาเปรียบเทียบ Complexity กับ Ambiguity พอจะสรุปได้ว่า Complexity = เรื่องซับซ้อน เพราะมีหลายปัจจัย ส่วน Ambiguity = เรื่องคลุมเครือ เพราะข้อมูลยังตีความไม่ได้ชัดเจน

หากพิจารณาจะเห็นได้ว่า VUCA World เกี่ยวข้องส่งผลต่อการดำเนินชีวิตประจำวันของพวกเราทุกคน ไม่ว่าจะเป็นค่าครองชีพที่เพิ่มขึ้น การแข่งขันด้านการทำงาน การเปลี่ยนอาชีพ การเรียนรู้ทักษะใหม่ รวมถึงการบริหารการเงินส่วนบุคคล ผู้ที่สามารถเรียนรู้และปรับตัวได้รวดเร็วจะสามารถอยู่รอดได้ดีกว่า

VUCA World ความเกี่ยวข้องกับการดำเนินธุรกิจ

เรื่องนี้ผู้บริหารควรพิจารณาโดยสรุปประเด็นสำคัญได้ดังนี้

1. การเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นเร็ว (เร็วขึ้นกว่าปกติ) โลกธุรกิจในปัจจุบันเปลี่ยนแปลงแทบทุกวัน ทั้งด้านเทคโนโลยี เศรษฐกิจ กฎหมาย และพฤติกรรมผู้บริโภค ทำให้รูปแบบการดำเนินธุรกิจที่เคยประสบความสำเร็จในอดีตอาจไม่เหมาะสมกับสถานการณ์ปัจจุบัน

ตัวอย่าง : ร้านค้าปลีกที่ไม่พัฒนาช่องทางออนไลน์ สูญเสียลูกค้าให้คู่แข่งที่ขายผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัลมากยิ่งขึ้น